Andy Burnham, üçüncü denemesinde İşçi Partisi lideri seçildi. Londra'da düzenlenen özel bir konferansta İşçi Partisi milletvekillerine hitaben yaptığı geniş kapsamlı konuşmada, coşkulu bir şekilde "umudu geri getirme" sözü verdi ve Birleşik Krallık'ın tüm uluslarına liderlik edeceğini vaat etti. Ancak bu noktaya gelmesi on yılı aşkın bir süre aldı. 2010'da, Blairci kanatla ilişkilendirilen yükselen bir yıldız olarak liderlik için ilk kez adaylığını koymuştu.
Aslında o zamanlar başarı şansı çok azdı; sadece bir işaret koyuyordu. Beş yıl sonra tekrar aday oldu ancak Jeremy Corbyn'in yükselişini durdurmak için pek bir şey yapamadı. Aradan 11 yıl geçti ve yükselişi durdurulamaz hale geldi. Önümüzdeki hafta Birleşik Krallık'ın 59. başbakanı olacak.
Bunun neden ve nasıl olduğunu anlamak için, Burnham'a bu fırsatı yaratan koşullar kilit önem taşıyor. 2024'te İşçi Partisi ezici bir çoğunlukla iktidara döndü, ancak toplam oyların ancak üçte birinden biraz fazlasını aldı. Aylar içinde yeni hükümet krizden krize sürüklendi; anketlerdeki desteği çöktü ve Keir Starmer, modern kayıtların başlangıcından bu yana en popüler olmayan başbakan haline geldi.
Aynı zamanda parti, siyasi yelpazenin zıt uçlarından güçlü zorluklarla karşı karşıya kaldı: aşırı sağcı Reform UK ve solcu Yeşiller. İşçi Partisi'nin seçmen kitlesi gözle görülür şekilde dağılıyordu; Mayıs 2026'daki felaket yerel ve devredilmiş parlamento seçimlerinde çok sayıda yerel meclis üyesi kaybetti ve bir asırdan fazla bir süre sonra ilk kez Galler'i kaybetti. Parlamenter İşçi Partisi (PLP) için mesaj açıktı: neredeyse tamamı sandalyelerini kaybetme riskiyle karşı karşıyaydı.
Bu koşullar altında Starmer'a yönelik bir meydan okuma spekülasyonları arttı. Peki neden parti tarafından iki kez reddedilen bir adam, taç için tek aday olarak bu kadar hızlı ortaya çıktı? Kilit (ancak tek değil) faktörler, İşçi Partisi'nin liderini seçme sistemi, iç parti ittifaklarının dengesi, rekabet yapısı ve kişisel faktördür.
Seçim prosedürleri açısından, 2010'da İşçi Partisi lideri üç bölüme ayrılmış bir seçim kurulu tarafından seçiliyordu: milletvekilleri, parti üyeleri ve sendika siyasi aidat ödeyenler. Bu sistem 2013'te doğrudan üye oylamasıyla değiştirildi ve üç üye kategorisi oluşturuldu: sıradan üyeler, bağlı (sendika) üyeler ve kayıtlı destekçiler. (Bu, Emmanuelle Avril ile birlikte yazdığım kitabımda ayrıntılı olarak tartışılmaktadır.) Bu, Corbyn'in her üç kategoride de ezici bir zafer kazandığı 2015'teki sistemdi.
Ancak 2026'ya gelindiğinde iki önemli değişiklik olmuştu. Birincisi, kayıtlı destekçi sınıfı kaldırılmıştı. İkincisi, liderlik adayları için adaylık eşiği PLP'nin %12,5'inden %20'sine yükseltilmişti. İlkinin pek etkisi olmadı, ancak ikincisi kesinlikle etkili oldu ve aşırı solun herhangi birinin girmesini fiilen engelledi. Bu, Burnham'ın konumlandığı yumuşak sola yaradı.
Yumuşak Sol Üyelik
İşçi Partisi üyeliği içindeki ittifakların değişen dengesine dair gerçekten güvenilir tahminler yok. Bunu ölçmek zor çünkü 2010 ile 2026 arasında üyelikte büyük devirler yaşandı. Çoğu gözlemci, üyeliğin 2015'ten sonra sola, 2020'den sonra ise sağa kaydığı konusunda hemfikir. Paradoksal olarak, tabanın ağırlık merkezi çarpıcı biçimde değişmedi. Partiyi yakından izleyenler, ortalama parti üyelerinin yumuşak sol eğilimli olduğu konusunda hemfikirdi. Bu nedenle Starmer, 2020 yarışına yumuşak sol bir platformla girdi (kısa süre sonra terk etti). Burnham 2015'te de aynısını yapsaydı kazanabilirdi.
Burnham'ın üç yarışındaki rekabet yapısı önemli ölçüde farklıydı. 2010'da ciddi bir aday değildi; yarış fiilen Miliband kardeşler Ed ve David arasında geçiyordu. 2015'te dört yarışmacı vardı: Burnham, aşırı solcu Corbyn ve sağcı Liz Kendall ile Yvette Cooper. Ed Miliband döneminde gölge kabine üyesi olan Burnham sola kaymıştı ve başlangıçta önde giden aday olarak görülüyordu. Ancak 2015 seçim yenilgisine yanıt olarak partinin sağa kayacağını varsayarak ölümcül bir yanlış hesap yaptı ve kendisi de sağa kaydı. Oysa parti sola kaydı ve Corbyn, yumuşak soldakiler de dahil olmak üzere sol oyları toplamayı başardı.
Burnham dersini aldı. Parlamentodan ayrılıp yeni oluşturulan Büyük Manchester belediye başkanlığı görevini kazandıktan sonra giderek yumuşak sol bir duruş benimsedi. Starmer'ın yerine geçme yarışında yalnızca üç olası aday daha vardı: yumuşak solcu Angela Rayner ve Ed Miliband ile sağcı Wes Streeting. Burada şans Burnham'ın yanında oldu. Popüler Rayner, bir vergi meselesi nedeniyle başbakan yardımcılığı ve genel başkan yardımcılığı görevlerinden istifa etmek zorunda kaldı. Aksi takdirde muhtemelen en avantajlı konumda olacaktı. Burnham'la yakın çalışan Miliband da onun yumuşak sol duruşunu paylaştığı için ona karşı aday olmaya istekli değildi. Geriye Streeting kaldı. Onun sorunu basitti: Gerekli 81 adaylığı toplasa bile, sağcı biri olarak bir liderlik yarışında Burnham'ı yenme şansı yoktu. Streeting bunu biliyordu ve bu nedenle aday olmamayı tercih etti.
Son olarak, Burnham'ın kişisel özellikleri arasında ikisi dikkate değer. Birincisi, onu en iyi tanıyanlar arasında - Büyük Manchester seçmenleri - tartışmasız popülaritesi. Daha genel olarak, genellikle diğer tüm İşçi Partili siyasetçilerden daha iyi bir net puan alıyor. İkincisi, kolayca kaybedebileceği Makerfield seçim bölgesine aday olarak büyük bir risk alma isteği. Yerel seçimlerde her bir mahallesi Reform tarafından kazanılmıştı ve demografik yapısı onu partinin bir numaralı hedefi haline getiriyordu. Ancak Burnham'ın ara seçimdeki beklenmedik ezici zaferi, kitlesel çekiciliğini kanıtladı. Sandalyelerini kaybetmekten korkan yüzlerce zor durumdaki İşçi Partili milletvekili için, o tek cankurtaran halatı olarak görülüyordu. Burnham kariyerini Makerfield'a bağlamıştı ve kazandı.
Bu makale, editoryal nedenlerle dahil edilen ve bookshop.org'a bağlantılar içerebilecek kitap referanslarına yer vermektedir. Bağlantılardan birine tıklayıp bookshop.org'dan bir şey satın alırsanız The Conversation UK komisyon kazanabilir.
