İşçi Partisi'nin Cevabı Henüz Bir Darbe Değil

Eski Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham, geçen Perşembe günü yapılan Makerfield ara seçimini büyük bir farkla kazandı. Büyük Manchester bölgesinde, Reform UK'nin geçen Mayıs ayındaki yerel seçimlerde tüm koltukları kazandığı aynı bölgede, Nigel Farage'ın aşırı sağcı Reform UK'sini rahatça mağlup etti.

Burnham, İşçi Partisi seçmenlerinden destek alan ve birçok İşçi Partisi milletvekilinde paniğe yol açarak Başbakan Keir Starmer'ın Burnham lehine istifa etmesini isteyen Reform UK'yi yenebileceğini kanıtladı.

Bir milletvekili olarak artık, 2024'te ezici bir zaferle beş yıllık bir dönem için seçilen bir İşçi Partisi başbakanına, daha görev süresinin ikinci yılında meydan okumaya hazırlanıyor. Bir İşçi Partisi başbakanının, başbakanlığının bu kadar erken bir döneminde böyle bir meydan okumayla karşı karşıya kalması olağanüstü bir durumdur.

Starmer, parlamenter grubunu disipline edebilmek için erken bir genel seçim tehdidinde bulunacak kadar seçimsel olarak güçlü değil. İngiliz başbakanları, Kral'dan parlamentonun beş yıllık azami süreden önce feshedilmesini talep etme yetkisine sahiptir ve geleneksel olarak Kral'ın bu talebi kabul etmesi gerekir. Bu yetki 2011'de kaldırılmış, 2022'de geri getirilmiş ve daha önce yalnızca bir kez, Harold Wilson'ın 1967'de kendisini görevden almak için bir komplo keşfettikten sonra fesih tehdidinde bulunduğu Makyavelist bir hayatta kalma manevrası olarak kullanılmıştır.

Starmer'ın tercih ettiği yol, bunun bir liderlik yarışmasına girişmek için çok kötü bir zaman olduğunu söylemek, ancak eğer bir yarışma tetiklenirse, görevi için savaşacağını belirtmek.

İşçi Partisi lideri olarak Starmer, herhangi bir liderlik seçiminde otomatik olarak oy pusulasında yer alıyor. Ancak olası bir rakip, bir yarışmayı tetiklemek için İşçi Partisi milletvekillerinin yüzde 20'sinin (şu anda 81 üye) desteğine ihtiyaç duyacaktır.

Başbakan olarak Starmer'ın parlamentonun güvenini kazanması gerekiyor. Bu nedenle, genel çoğunluğa sahip partinin liderinden hükümet kurması istenir ve başbakanın parlamentoda güvensizlik oylamasını kaybetmesi durumunda genel seçime gidilmesi gelenekseldir.

Bir başbakan, partisinin parlamentodaki desteğini kaybederse istifa edebilir veya yoluna devam ederek partisinin liderliğine yönelik her türlü meydan okumayı savuşturabilir. Şu anda, hem dostlarından hem de düşmanlarından zarif bir şekilde çekilmesi yönünde baskı olmasına rağmen, Starmer kararlı görünüyor.

İşçi Partili milletvekilleri, birçoğunun çok küçük çoğunlukları olduğu için 2029'daki bir sonraki genel seçimde koltuklarını koruyup koruyamayacakları konusunda doğal olarak endişeli. Starmer'ı değiştirme baskısı, İşçi Partisi'nin son yerel seçimlerde Reform UK'ye kaybetmesinin ardından ivme kazandı. Bunun nedeni, başbakana karşı tuhaf bir kişisel antipati olarak gösteriliyor – başbakanın son derece İngiliz olması nedeniyle buna inanmak güç.

Boris Johnson, 2022'de başbakanlıktan istifa etmek zorunda kaldıktan sonra “Sürü içgüdüsü güçlüdür ve sürü hareket ettiğinde hareket eder” demişti. Önümüzdeki haftalar, İşçi Partili milletvekillerinin bir sürü gibi hareket etmeye başlayıp başlamadığını gösterebilir.

Şu anda bir lider değişikliği çözüm değil ve daha yakından incelendiğinde Andy Burnham pek de siyasi bir fenomen değil. Bu dünün adamının nasıl olup da birdenbire Birleşik Krallık başbakanı olmaya uygun hale geldiğini anlamak güç.

Starmer'a meydan okursa, bu onun İşçi Partisi lideri olmaya yönelik üçüncü ve en acımasız girişimi olacak. Gordon Brown'ın 2010 seçimini kaybetmesinin ardından yapılan yarışmada Ed Milliband'a yenildi. 2015'te Ed Milliband'ın 2015 seçimini kaybetmesinin ardından tekrar denedi ancak yarışmayı başta koşmak istemeyen ve İşçi Partisi büyüğü Margaret Becket tarafından üyelere geniş bir seçenek sunmak için bir dışarıdan aday olarak gösterilen aşırı solcu Jeremy Corbyn'e çok kötü bir şekilde kaybetti.

Burnham'ın başbakanlar Blair ve Brown döneminde 2003-10 yılları arasındaki bakanlık kariyeri sıradandı ve 2010-17 yılları arasında muhalefette eğitim, sağlık ve içişleri sözcüsü olarak çok az katkıda bulundu.

2017'de ulusal siyaseti bırakarak kuzeye gitti ve Manchester belediye başkanı oldu. 2024'te üçüncü dönem için yeniden seçildi ve herkesin ifadesine göre çok iyi bir belediye başkanı oldu. Ancak dokuz yıldır Westminster siyasetinden uzak ve başbakanın yerine geçmeye kalkışmadan önce yeniden uyum sağlamak için en az birkaç yıla ihtiyacı olduğu düşünülebilir.

Milletvekili seçildiği için otomatik olarak belediye başkanlığı görevi sona erdi ve İşçi Partisi'nin Manchester belediye başkanlığını elinde tutup tutamayacağını görmek ilginç olacak. Keir Starmer, Burnham'ın şu anda yapması gereken sorumlu şeyin, Manchester'ın onun yerine geçecek bir İşçi Partili belediye başkanı çıkarmasını sağlamaya odaklanmak olduğu konusunda haklı. Zira Reform UK'nin, Burnham'ın terk ettiği Manchester belediye başkanlığını kazanması İşçi Partisi'ne seçimsel olarak zarar verebilir.

Starmer, 2024 genel seçimini İşçi Partisi adına sadece iki yıl önce ezici bir genel çoğunlukla kazandığı ve demokratik meşruiyete sahip olduğu için, Burnham'ın 2029 genel seçimi yaklaşana kadar beklemesi en iyisi olacaktır.

Starmer'a yönelik herhangi bir meydan okuma için demokratik olarak uygun zaman, anketlerin hâlâ gösterdiği kadar popüler olmadığı varsayılırsa, başbakan olarak görev yapmak üzere İşçi Partisi lideri seçildiği beş yıllık sürenin dört yılını doldurduktan sonradır.

Britanya genel seçimlerde doğrudan bir başbakan seçmez, ancak parti liderleri seçimleri kazanır. Bu nedenle, lideri bir seçimi kazanan bir siyasi partinin, onu erken bir zamanda başbakan olarak değiştirmeme gibi demokratik bir yükümlülüğü vardır. Aksi takdirde, başbakanı ülkenin değil, partinin seçmesi anlamına gelir ki bu, anayasal olmasa da temelde antidemokratiktir.

Starmer, Tony Blair'in oyun kitabından bir sayfa almalı ve Burnham'a yol vermeyi kabul etmelidir – tıpkı Blair'in Brown'a söz verdiği gibi – ancak bunu yalnızca 2029 genel seçimi siyasi ufukta göründüğünde ve hâlâ popüler değilse yapmalıdır.