Avrupa Birliği, küresel teknoloji endüstrisindeki güç dengesini yeniden şekillendirme yönünde şimdiye kadarki en net girişimini başlatıyor.
Aylarca süren gecikmelerin ardından Avrupa Komisyonu, 3 Haziran'da bloğun teknolojik egemenliğini güçlendirmek için bir dizi önlem paketi açıkladı. Brüksel'de giderek güçlenen bir kanaate göre, Avrupa'nın yabancı dijital altyapıya bağımlılığı hem ekonomik bir zayıflık hem de stratejik bir kırılganlık haline gelmiş durumda. Öneriler bulut bilişim, yapay zeka, yarı iletkenler ve açık kaynak yazılımını kapsarken, toplu olarak yerli teknolojik kapasite inşa etmeyi amaçlayan daha müdahaleci bir sanayi politikasına işaret ediyor.
Bu strateji, transatlantik ilişkilerin giderek daha belirsiz hale geldiği ve Avrupa'nın dijital ekonomisinin büyük ölçüde bir avuç ABD şirketi tarafından kontrol edilen bir altyapıya dayandığı yönündeki endişelerin arttığı bir dönemde geliyor. AB uzun süredir enerji ve savunma gibi alanlarda daha fazla özerklik arayışında olsa da, politika yapıcılar artık aynı mantığı dijital teknolojilere de uygulayarak bulut altyapısı, yapay zeka modelleri ve yarı iletken üretiminin stratejik varlıklar haline geldiğini savunuyor.
Paketin merkezinde, bulut hizmetlerini yabancı mülkiyet ve yasal yargı yetkisinden bağımsızlık derecelerine göre sınıflandıracak kademeli bir egemenlik çerçevesi oluşturmayı öngören Önerilen Bulut ve Yapay Zeka Geliştirme Yasası (CADA) yer alıyor. Teklif kapsamında, en yüksek egemenlik sınıflandırmaları AB dışındaki hükümetler veya şirketler tarafından kontrol edilmeyen sağlayıcılara ayrılacak. Kamu ihale kuralları da Amazon Web Services, Google Cloud ve Microsoft Azure dahil olmak üzere Avrupalı olmayan bulut sağlayıcılarının hassas kamu sektörü sözleşmeleri için rekabet etmesini zorlaştıracak.
Teklif, Brüksel'in yerli bir bulut endüstrisini beslemek için ihale politikasını kullanmaya hazır olduğunun şimdiye kadarki en net işaretlerinden birini oluşturuyor. Destekçiler, kamu satın alma gücünün, daha büyük ölçek ekonomilerine sahip daha büyük ABD'li hiper ölçekleyicilerle rekabet etmekte zorlanan Avrupalı sağlayıcılara talep yaratmaya yardımcı olabileceğini savunuyor.
Avrupa Politika Merkezi'nden (EPC) Yapay Zeka Politika Analisti Samuel Goodger, en.philenews'e yaptığı açıklamada, "Önerilen kademeli egemenlik çerçevesi, alıcılara tercih ettikleri Avrupalı sağlayıcılar konusunda daha net bir temel sunarken, uygulamadaki etkisi kriterlerin ne kadar sıkı uygulanacağına ve sözleşme makamlarının tedarikçileri bu kriterlere bağlı tutma kapasitesine sahip olup olmadığına bağlı olacak" dedi.
Bulut altyapısının yanı sıra Komisyon, Avrupa'nın yarı iletken endüstrisini genişletmeyi amaçlayan ikinci nesil bir Çipler Yasası önerdi. Girişim, AB'nin küresel yarı iletken üretimindeki payını yüzde 20'ye çıkarmayı, proje onaylarını en fazla 12 aya indirmeyi ve Avrupalı çip üreticilerini endüstriyel müşterilerle daha iyi buluşturacak mekanizmalar oluşturmayı hedefliyor.
Paket ayrıca açık kaynak yazılımını yalnızca bir geliştirme modeli olarak değil, stratejik bir varlık olarak tanımlıyor. Brüksel, açık kaynak teknolojilerinin daha fazla benimsenmesinin, tescilli yabancı yazılımlara olan bağımlılığı azaltabileceğini ve bulut bilişim ile yapay zeka alanında Avrupalı alternatifler için bir temel sağlayabileceğini savunuyor. Strateji ayrıca, enerji sektöründe yapay zeka ve dijital teknolojilerin kullanımını teşvik ederek dijital egemenliği bloğun iklim gündemine bağlıyor ve bunları hem altyapı dayanıklılığını hem de karbonsuzlaştırmayı iyileştirecek araçlar olarak sunuyor.
Bir arada ele alındığında, bu önlemler Brüksel'in teknolojik rekabet gücü anlayışının nasıl evrildiğini gösteriyor. Yapay Zeka Yasası ve orijinal Avrupa Çipler Yasası gibi daha önceki girişimler çoğunlukla düzenleme veya arz yönlü yatırıma odaklanmıştı. Yeni paket, iç talebi yaratmaya ve piyasaları şekillendirmek için kamu ihalesini kullanmaya daha fazla vurgu yaparak, endüstriyel kapasitenin yanı sıra teknolojik yeniliği de güçlendirmeyi amaçlayan daha geniş bir "Avrupa'da Üretildi" yaklaşımını yansıtıyor.
Komisyon'un düşüncesini birkaç gelişme pekiştirdi. Üretken yapay zekanın hızlı yükselişi, hesaplama gücünü, bulut altyapısını ve gelişmiş yapay zeka modellerini Microsoft, Amazon, Google ve Meta dahil olmak üzere ağırlıklı olarak ABD merkezli küçük bir teknoloji şirketleri grubunda yoğunlaştırdı. Aynı zamanda, jeopolitik gerilimler, tedarik zinciri kesintileri ve Avrupa verileri üzerindeki yabancı yargı yetkisine ilişkin endişeler, AB'nin kontrolü dışındaki dijital altyapının yoğunlaşmasına yönelik kaygıları artırdı.
Avrupalı politika yapıcılar ayrıca, artan ekonomik değerin, bu platformlara dayanan endüstrilerden ziyade, dijital platformların sahipleri tarafından ele geçirildiğini savunuyor. Yapay zeka imalat, sağlık, finans, enerji ve kamu yönetimine entegre oldukça, yetkililer Avrupalı şirketlerin gelecekteki ekonomik büyümenin temelini oluşturan çekirdek altyapı için yabancı sağlayıcılara bağımlı hale gelebileceğinden korkuyor.
Komisyon'un yanıtı, uluslararası teknoloji şirketleriyle bağları koparmak değil, Avrupa'nın kendi yeteneklerini genişleterek tek taraflı bağımlılığı azaltmak. Amaç, hükümetlerin ve işletmelerin stratejik açıdan önemli teknolojilerde uygulanabilir alternatiflere sahip olmasını sağlarken, daha fazla yatırım, fikri mülkiyet ve yüksek vasıflı istihdamı blok içinde tutmak.
Ancak stratejinin başarılı olup olmayacağı, hırsından çok uygulanmasına bağlı olacak. Avrupa son yıllarda birkaç dijital endüstri girişimi duyurdu, ancak politikayı piyasa sonuçlarına dönüştürmek çoğu zaman daha zor oldu. Yerli sağlayıcılar, köklü küresel rakipler karşısında önemli ölçek dezavantajları yaşamaya devam ederken, kamu sektörü ihalesi üye ülkeler arasında parçalanmış durumda.
Goodger, "Kamuda Avrupa tercihi için yapı taşları şekillenmeye başlıyor, ancak finansman, hırsa kıyasla mütevazı kalıyor. Kamu idarelerinin bulut ve yazılım yığınlarını ABD hiper ölçekleyicilerinden Avrupalı sağlayıcılara ve açık kaynağa kaydırma çabaları düzensiz oldu. Almanya ve Fransa ilerleme kaydediyor, ancak AB düzeyinde koordinasyon hala sınırlı ve pazar payını önemli ölçüde değiştirecek kadar büyük bir AB aracı eksik" diyor.
Bu gerilim, nihayetinde Avrupa'nın dijital egemenlik gündemini tanımlayabilir. Komisyon, teknolojik bağımlılığı azaltmanın düzenlemeden daha fazlasını gerektirdiği sonucuna giderek daha fazla varıyor: küresel yerleşiklerle rekabet edebilecek endüstriyel kapasite inşa etmeyi gerektiriyor. Bu nedenle en son paket, yalnızca bir dizi dijital politika değil, aynı zamanda Avrupa'nın düzenleyici etkisini kalıcı teknolojik ve endüstriyel güce dönüştürüp dönüştüremeyeceğinin bir testini temsil ediyor.
