Kıbrıs, yılın başlarında çöplerin toplanması için özel atık poşetleri satın alınmasını zorunlu kılan 'Attığın Kadar Öde' sistemini hayata geçirmeye hazırlanırken, belediyeler zaten iki AB son tarihini kaçıran bu uygulamanın öncesinde finansman ve altyapı konusunda netlik talep ediyor.
Bu sistemle haneler, sabit bir ücret yerine ürettikleri karışık atığın hacmine göre ücretlendirilecek. Çevre departmanı, bu yaklaşımı çöp sahasına gönderilen atık miktarını azaltmanın en etkili yolu olarak görüyor.
Ocak 2024'ten itibaren yasal bir zorunluluk olan hanelerden gelen organik atıkların ayrı toplanması ise aynı anda başlamayacak.
Yetkililer, organik atık yönetiminin kademeli olarak hayata geçirileceğini, önümüzdeki yıl oteller, restoranlar, hastaneler ve askeri kamplar gibi büyük üreticilerle başlanacağını belirtiyor. Hangi işletmelerin bu kapsama gireceği ve toplama işlemini belediyelerin mi yoksa lisanslı özel işletmelerin mi yürüteceğine dair yönetmelikler henüz netleşmedi.
Belediyeler Birliği Başkanı ve Larnaka Belediye Başkanı Andreas Vyras, bu konulardaki belirsizlikler giderilmeden sistemi uygulamayacağını açıkça belirtti.
Yerel yönetimler, organik atık işleme tesisleri ve maliyetleri, ekipman finansmanı, müfettişlerin istihdamı ve ambalaj atığı sisteminin lisanslanması konularında rehberlik talep ediyor.
Ayrıca, enflasyon ve artan işletme taleplerinin mevcut desteği aştığını savunarak, belediyelere verilen yıllık devlet hibelerinin 117 milyon avrodan 170 milyon avroya çıkarılmasını istiyorlar.
Tarım Bakanlığı Çevre Direktörlüğü daimi sekreteri Costas Constantinou, Politis gazetesine verdiği demeçte, ücretlendirme modelinin mantığının oldukça basit olduğunu söyledi.
Constantinou, "En önemli şey, atığı azaltmak için bir teşvik yaratmaktır" diyerek, daha az karışık çöp üreten hanelerin daha az ödeme yapacağını vurguladı.
Başlangıçta organik ayrıştırma yapılmasa bile, Green Dot tarafından yürütülen yeşil nokta şemaları aracılığıyla toplanan plastik ambalaj, metal ambalaj ve içecek kartonları (PMD ambalajlar), kağıt, cam ve tekstil gibi malzemeler için daha yüksek geri dönüşüm oranları bekleniyor.
Constantinou, hane halkı organik atıklarının kaynağında ayrıştırılmasının hemen sağlanamayacağını kabul etti.
"1 Ocak'tan itibaren organik atıkların kaynağında ayrıştırılacağını söylemek ütopyadan ibarettir" ifadelerini kullandı.
Hükümet, belediyelerin çöp konteyneri, kilit sistemleri, ön ödemeli poşetler ve çöp kamyonu satın almasına yardımcı olmak için AB ortak finansmanlı Thaleia programı aracılığıyla 25 milyon avro tahsis etti.
Ayrı bir 35 milyon avroluk AB akıllı şehirler projesi ise ulusal bir akıllı atık platformu ve akıllı aydınlatma sistemini finanse edecek.
Aglandjia'da bir 'Attığın Kadar Öde' pilot uygulaması halihazırda yürütülüyor.
Atık azaltma projeleri için çöp sahası vergisi üzerinden yılda ek 4 milyon avro toplanmasına yönelik teklif ise parlamentoda reddedildi ve bu finansman açığı çözümsüz kaldı.
Eski Tarım Bakanı Maria Panayiotou, parlamentoya yaptığı bilgilendirmede, hanelerin her yerel yönetim tarafından yapılan fizibilite çalışmalarına bağlı olarak yıllık 150 ila 250 avro arasında bir ödeme yapmasının beklendiğini belirtmişti.
Muhalefet siyasetçileri, pilot uygulamanın halihazırda yürütüldüğü Aglandjia'daki kalıcı sorunlara dikkat çekiyor.
Milletvekilleri, sakinlerin ücretlendirmeden kaçınmak için çöpleri sistemin coğrafi sınırları dışına atması nedeniyle komşu belediyelere dökülen atık miktarında yüzde 40'lık bir artış yaşandığını öne sürdü.
Çevre departmanı ise sistemin aslında karışık atığı azalttığını, geri dönüşüm katılımını artırdığını ve çöp sahasına gönderimi düşürdüğünü kanıtladığını, şikayetlerin sistemin kendisinden değil, yeni alışkanlıklara uyum sağlama zorluklarından kaynaklandığını savunuyor.
Eski Ekologlar Hareketi Milletvekili Charalambos Theopemptou, birçok belediyenin hala gerekli temel altyapıdan yoksun olduğunu söyledi.
Cyprus Mail'e konuşan Theopemptou, "Yeni özel çöp kamyonlarına, belirlenmiş kahverengi konteynerlere ve organik atık işleme için uygun tesislere ihtiyaçları var; altyapı birçok bölgede tamamen yok" dedi.
Kırsal bölgelerle ilgili endişelerini de dile getiren Theopemptou, "Kırsal alanlar şehirlerle aynı şekilde hizmet alamayacak, bu durum planlama ve finansmanda mutlaka dikkate alınmalıdır" diye konuştu.
Apartman bloklarıyla ilgili olarak da "Kimin geri dönüşüm yapıp kimin yapmadığını bilmiyoruz. Bu anonimliğin 'Attığın Kadar Öde' sistemini adil bir şekilde uygulamayı zorlaştırıyor" açıklamasını yaptı.
Ülke genelindeki atığın yaklaşık yüzde 65'i hala çöp sahalarına gidiyor ve Pentakomo gibi işleme tesislerinin ara yükseltmeler için tahmini 162 milyon avroya ihtiyacı var.
Kotsiatis ve Vati çöp sahalarının rehabilitasyonu uzarken, Pentakomo tesisinin inşasındaki usulsüzlükler uyum çabalarını daha da baltaladı.
Yeni bir organik atık işleme tesisi için AB fonlarından 20 milyon avro ayrıldı, ancak tesisin yeri henüz kararlaştırılmadı.
Departmanın kendi çalışmaları, halihazırda hayvancılık atıklarını işleyen mevcut özel tesislerin, eşdeğer bir tesisi olmayan Mağusa hariç, tüm bölgelerdeki büyük üreticilere hizmet verebilecek yedek kapasiteye sahip olduğunu gösteriyor.
Organik atıklar, hane halkı çöpünün yaklaşık yüzde 40'ını oluşturarak atığın en büyük tek bileşeni konumunda.
Theopemptou, AB organik atık kurallarına uyum için kalan sürenin tükenmek üzere olduğunu vurguladı.
"Kalan diğer atık direktifleri için sadece yaklaşık sekiz yılımız var, ancak organik atık için son tarih fiilen sadece iki yıl. Daha fazla gecikmeyi göze alamayız" diyen Theopemptou, sözlerini şöyle sürdürdü:
Süpermarketler, fırınlar ve konaklama sektöründen gelen fazla gıdaların yeniden dağıtılmasının organik atıkları önemli ölçüde azaltabileceğini belirten Theopemptou, ancak düzenleyici boşlukların harekete geçmeye hazır özel girişimleri engellediğini de sözlerine ekledi.
