NATO'nun 7 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek zirve hazırlıkları sürerken, gündemde savunma sanayii, yatırım ve Ukrayna'ya destek başlıkları öne çıkıyor. ABD ile Avrupa arasındaki yük paylaşımı tartışmalarının, kıtanın güvenlik mimarisinde daha geniş bir değişimi hızlandırması ve Kıbrıs'ı, Türkiye'nin Avrupa savunmasındaki gelecekteki rolü konusunda zorlu stratejik seçimlerle karşı karşıya bırakması bekleniyor.
Zirvede, Washington ile Avrupalı müttefikleri arasında süregelen, Amerikan askeri varlığının Avrupa'da kademeli olarak azaltılması yönündeki görüşmelerin resmileşmesi bekleniyor. Avrupa ülkelerinin kendi güvenlikleri için daha fazla sorumluluk üstlenmeleri öngörülüyor.
Hellenic Foundation for Foreign and European Policy bünyesindeki Jeopolitik ve Diplomasi Gözlemevi Başkanı ve Kıdemli Politika Danışmanı Ino Afentouli, Cyprus Mail'e yaptığı açıklamada, “Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa'daki askeri varlığını azaltmak istediğini açıkça belirtti” dedi ve bunun asker sayısının ötesinde hava, deniz ve diğer stratejik varlıkları da kapsadığını ekledi.
Türkiye, 7-8 Temmuz'da düzenlenecek NATO zirvesi öncesinde Ankara'da hazırlıklarını sürdürüyor.
Afentouli, ABD Başkanı Donald Trump'ın kamuoyuna yaptığı açıklamalar sık sık manşetlere taşınsa da sürecin bir süredir müttefikler arasında yapılandırılmış ve koordineli bir şekilde tartışıldığını belirterek, “Gördüğümüz şey aslında NATO içinde yeni bir iş bölümü” dedi.
Geçişin bir gecede olmayacağını, ancak büyük ölçüde askeri ve stratejik düzeylerde yürütülen uzun vadeli planlama ve müzakereler yoluyla gerçekleşeceğini vurguladı.
Bunun Kıbrıs veya Yunanistan'ı doğrudan ya da dolaylı olarak nasıl etkileyebileceği sorulduğunda, etkilerin anlık olmaktan ziyade dolaylı olabileceğini söyledi. “Sorun Kıbrıs veya Yunanistan'ın doğrudan etkilenmesi değil” diyen Afentouli, “Sorun, NATO'nun güney kanadındaki dengenin nasıl değiştiği” ifadelerini kullandı.
Afentouli, Avrupa'nın azalan ABD rolünü telafi etmesi durumunda, NATO üyesi olup AB üyesi olmayan ülkelerin kaçınılmaz olarak daha önemli hale geleceğini söyledi. Bunların başında Türkiye'nin geldiğini belirtti. “Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip” diyen Afentouli, Birleşik Krallık, Norveç ve Kanada gibi ülkelerin de daha büyük bir rol oynayacağını ekledi.
Bu değişimin hem Kıbrıs hem de Yunanistan için stratejik bir meydan okuma oluşturduğunu belirten Afentouli, “Kıbrıs ve Yunanistan'ı ilgilendirmesi gereken soru, bu güçlendirilmiş rolün Türkiye'nin kendi bölgesel etkisine ilişkin algısını pekiştirip pekiştirmeyeceğidir” dedi.
Afentouli, Türkiye'nin artan stratejik öneminin Yunanistan veya Kıbrıs'a karşı doğrudan askeri baskıya dönüşeceğini ima etmekten kaçındı ancak Kıbrıs özelinde, Ankara'nın ada üzerindeki nüfuzunun askeri olmaktan ziyade esas olarak siyasi olduğunu söyledi. “Örneğin Fransa gibi bir ülkenin Kıbrıs'la savunma işbirliğini güçlendirmesi durumunda Türkiye'nin tepki gösterme olasılığı var, yine de gerçekten tepki gösteremez çünkü Fransa da bir üye devlettir ve kendi seçimlerini yapma hakkına sahiptir” diyen Afentouli, “Türkiye'nin Kıbrıs'ı etkilemeye çalıştığı alan, savunma alanı değil, Kıbrıs sorununu çevreleyen siyasi süreçtir” diye ekledi.
Kıbrıs'ın NATO ile gelecekteki ilişkisine dair tartışmalar, özellikle Avrupa Birliği'nin karşılıklı savunma maddesi olan Avrupa Birliği Antlaşması'nın 42.7. maddesi ve daha geniş Avrupa güvenlik garantileri konusundaki görüşmelerin ardından son aylarda yeniden gündeme geldi. Afentouli, bu konudaki tartışmanın sağlıklı olduğunu ve devam etmesi gerektiğini söyleyerek “Kıbrıs'ın bu tartışmayı canlı tutması ve siyasi güçlerin bu konuyu ciddiye alması faydalıdır” dedi.
Ancak, adanın bölünmüşlüğüne bir çözüm olarak Kıbrıs'ın NATO'ya katılımıyla ilgili kamuoyundaki son tartışmalar sorulduğunda, NATO üyeliğini Kıbrıs sorununa basit bir çözüm olarak görmeye karşı uyarıda bulundu ve bu tür senaryoların oldukça karmaşık olduğunu belirtti. “Mevcut koşullar altında NATO'ya doğrudan katılım gerçekçi değil” diyen Afentouli, Malta'nın ittifakla olan tarihsel ilişkisine benzer şekilde bir tür ortaklık statüsünün daha makul bir yol olacağını öne sürdü. Ancak bunun için bile Türkiye de dahil olmak üzere tüm NATO üye devletlerinin oybirliğiyle onayı gerekiyor.
Hellenic Foundation for Foreign and European Policy bünyesindeki Jeopolitik ve Diplomasi Gözlemevi Başkanı ve Kıdemli Politika Danışmanı Ino Afentouli
“Türkiye otomatik olarak onay vermez” diyen Afentouli, “Bunu ancak daha geniş bir çözüm çerçevesinde avantajlar görürse yapar” şeklinde konuştu. Sonuç olarak, Kıbrıs'ın NATO ile daha yakın bağlara yönelmesi, güvenlik garantileri ve yabancı askerlerin gelecekteki varlığına ilişkin düzenlemeler de dahil olmak üzere Kıbrıs sorununun kapsamlı bir çözümüne bağlanması gerekecek.
Afentouli şöyle açıkladı: “İki tarafın mevcut çözüm çerçevesinde, yani Birleşmiş Milletler çerçevesinde bir anlaşmaya vardığını varsayarsak ve bir çözüme ulaşırsak ve örneğin Kıbrıslı Türklerin nasıl korunacağı sorusu ortaya çıkarsa, yani güvenlik meselesi ve aynı şekilde Kıbrıslı Rumların güvenliği meselesi de, Türk askerlerinin geri çekilmesi ve NATO üye devletlerinden oluşan bir gücün konuşlandırılması gerekecektir. Bu durumda, muhtemelen hem Türkiye hem de Yunanistan dahil olacaktır.”
Teorik olarak mümkün olsa da Afentouli bu senaryoyu mevcut siyasi koşullar altında “oldukça iddialı” olarak nitelendirdi. “Bu yönde ilerlemek için yeterli baskıyı uygulayabilecek tek aktör Amerika Birleşik Devletleri olurdu” dedi ve bunun varsayımsal olduğunu kabul etti.
Daha acil olanın ise Türkiye'nin NATO dışındaki Avrupa savunma girişimlerine artan katılımı olduğunu ekledi. Avrupa Birliği, Ukrayna savaşına yanıt olarak ve gelecekteki Amerikan taahhütlerine ilişkin endişeler nedeniyle savunma kabiliyetlerini güçlendirmeye çalışırken, Türkiye de dahil olmak üzere AB üyesi olmayan güçlü NATO müttefikleriyle daha yakın işbirliğine olanak tanıyan mekanizmalar oluşturulması yönündeki baskı artıyor.
“Birçok AB üye devleti, askeri kabiliyetleri nedeniyle Türkiye'yi Avrupa savunmasının vazgeçilmez bir bileşeni olarak görüyor” diyen Afentouli, bunun hem Kıbrıs hem de Yunanistan için zorlu bir stratejik ikilem yarattığını söyledi. Bugüne kadar her iki ülke de Türkiye'nin Avrupa savunma yapılarındaki rolünü genişletme çabalarına direnerek, Ankara'nın Kıbrıs ve Yunanistan'a yönelik süregelen politikalarının bu tür tavizleri haklı çıkarmadığını savundu. Ancak bu tutumu sürdürmenin giderek zorlaşabileceğini ekledi: “İspanya, İtalya, Birleşik Krallık ve Polonya'da olduğu gibi birçok ülkenin Türkiye ile işbirliği yapması durumunda, özel düzenlemeler için baskı oluşacaktır.” Bu bağlamda, Kıbrıs ve Yunanistan'ın onaylarının başka yerlerdeki siyasi tavizlerle değiştirilip değiştirilemeyeceğini değerlendirmek zorunda kalabileceğini belirterek “Esnek bir stratejik yanıt üzerinde dikkatlice düşünmeleri gerekecek” dedi.
Peki bu, daha geniş Doğu Akdeniz bölgesi için ne anlama geliyor? Afentouli, hem NATO'nun hem de AB'nin Doğu Akdeniz'e yönelik politikasında büyük bir stratejik boşluk olduğunu söyledi. “Akdeniz için tutarlı bir politika yok” diye ekleyen Afentouli, Avrupa ülkeleri arasındaki İsrail ve Arap devletleri konusundaki bölünmelerin birleşik bir yaklaşımın geliştirilmesini engellediğini vurguladı. Sonuç olarak, Amerika Birleşik Devletleri'nin bölgedeki tek belirleyici dış aktör olmaya devam ettiğini belirtti. “Avrupa Birliği, Akdeniz'de stratejik bir aktör olarak esasen yok” dedi.
Brüksel'in giderek daha fazla Ukrayna ve doğu kanadına odaklanmasıyla birlikte Afentouli, Kıbrıs ve Yunanistan da dahil olmak üzere Akdeniz üye devletlerinin nihayetinde inisiyatifi kendilerinin alması gerekebileceğini söyledi. “Kıbrıs ve Yunanistan gibi ülkeler için güney kanadı hayati bir güvenlik meselesi olmaya devam ediyor. Bunu görmezden gelmeyi göze alamazlar” diye konuştu.
