Enerji Bakanı Michael Damianos pazartesi günü, Kıbrıs Cumhuriyeti hükümetinin Büyük Deniz Enterkonnektörü'nün (GSI) inşaatına vereceği parasal katkının projede ilerleme kaydedilmesine bağlı olduğunu vurguladı. Bakan, “Elektrik Kıbrıs'a gelmezse ödeme yapmayacağız” dedi.
Bakan, bakanlığın gelecek yıl için hazırladığı bütçeyi Meclis Mali İşler Komitesi'ne sunduktan sonra konuştu. Bu sırada Yunanistan'ın bağımsız enerji iletim sistemi işletmecisi Admie'nin projeye yaptığı harcamaların 302 milyon euroya çıktığını iddia ettiğini doğruladı.
Bu rakam, selefi George Papanastasiou'nun geçen yıl ağustosta açıkladığı 250 milyon euronun üzerinde.
Damianos'a göre ise Kıbrıs Enerji Düzenleme Kurumu'nun (Cera) doğruladığı harcama payı 82 milyon euro. Bu rakam, yaklaşık 15 ay önce açıklanan tutarla aynı.
Fiilen Kıbrıs'taki kurum, geçen yıl ağustosundan bu yana enterkonnektör projesine herhangi bir harcama yapıldığını doğrulamayı reddetti. Oysa Admie, bu dönemde 52 milyon euro harcadığını bildirmişti.
Damianos ayrıca Kıbrıs hükümetinin 2025'ten 2029'a kadar her yıl Admie'ye ödemeyi taahhüt ettiği 25 milyon euroya değindi. Bu ödemeler, anlaşma yapıldığı sırada projenin tek sahibi olan Admie'nin mali sürdürülebilirliğini sağlamak için öngörülmüştü. Admie daha sonra çoğunluk hissesini Fransız varlık yönetim şirketi Meridiam'a sattı.
Bakan, bu kapsamda 2025'te ödenmesi gereken ilk taksitin “ertelendiğini” söyledi. Gerekçesi ise “o yıl hiçbir işin ilerlemediği” oldu.
“Bu taahhüt, ilerleyen bir projeyle ilgili; bekleyen bir projeyle değil” dedi.
Kıbrıslı tüketiciler enterkonnektör maliyetini 30 yılda geri ödeyecek
Damianos, Kıbrıslı tüketicilerin projenin bedelini ancak proje tamamlandıktan ve Kıbrıs, Yunanistan'dan enterkonnektör kablosuyla enerji almaya başladıktan sonra ödemeye başlayacağını da vurguladı. Bakan şunu ekledi: “Kıbrıslı tüketicilere düşen pay 30 yıl içinde geri ödenmesi planlanıyor.”
İnşaat maliyetinin artma ihtimaline gelince, “ek kaynakların aranması gerekiyor. Bunlar yatırımcılardan, fonlardan ya da Avrupa Yatırım Bankası'nın finansmanından gelebilir” dedi.
Bakan daha sonra, tamamlanması halinde Kıbrıs, Yunanistan ve İsrail'in enerji şebekelerini birbirine bağlayacak projeyi “hem elektrik yeterliliği hem de jeopolitik nedenlerle önemli” olarak nitelendirdi. Yine de inşaatla ilgili “risklerin” bulunduğunu kabul etti.
Bu konuda Damianos, Kıbrıs ile Girit arasında döşenecek kabloya “Türkiye tepki verecek” dedi. Çünkü planlanan güzergâhın bir bölümü, Türkiye'nin kendisine ait olduğunu öne sürdüğü sulardan geçiyor.
Bakan, “Kıbrıs Cumhuriyeti'nin münhasır ekonomik bölgesinde faaliyet gösteren gemileri koruyacak ekipmanı yok” dedi. Ancak “Yunanistan, Fransa hükümeti ve projeyle bağlantılı Fransız çıkarları bu konuda rol oynuyor” ifadesini kullandı.
“Lefkoşa, Atina'dan gelişmelerle ilgili tam olarak bilgilendiriliyor” diyen Damianos, “proje ilerlerse” projenin 2031'e kadar tamamen bitirilmesinin beklendiğini ekledi.
Yunanistan projenin devam edeceğini garanti ediyor
Bakanın açıklamaları, Yunanistan Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis'in cuma günü yaptığı açıklamanın ardından geldi. Marinakis, “Proje ilk planlamaya göre ilerleyecek. Uluslararası hukuka aykırı herhangi bir eylem, projenin ilk planlamasını engellemeyecek ya da değiştirmeyecek” demişti.
Bu sözler, Kıbrıs ile Girit arasındaki denizlerin kime ait olduğu konusundaki Yunanistan-Türkiye anlaşmazlığıyla ilgili. Yunanistan ve Kıbrıs, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (Unclos) dayanarak bu denizlerin kendilerine ait olduğunu savunuyor. Unclos'a taraf olmayan Türkiye ise bu denizlerin kendilerine ait olmadığını belirtiyor.
Türkiye'nin görüşüne göre, Türkiye'nin her iki adaya da hak tanıdığı 12 deniz millik karasularının ötesinde, Kıbrıs ile Girit arasındaki deniz Türk denizidir.
Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin tutumu ise farklı. Bu iki ülkeye göre adalar tam bir münhasır ekonomik bölge (MEB) doğurur. Bu nedenle Yunanistan ve Kıbrıs'ın MEB'leri, Yunanistan'ın en doğudaki yerleşim adası olan Kastellorizo'nun güneyinde birbirine komşu.
Enterkonnektör konusunda uzlaşma haberi ne Yunanistan ne Türkiye tarafından doğrulandı
Bildirildiğine göre bu anlaşmazlığı aşmak için Yunan ve Fransız hükümetleri, Fransa'nın Meridiam ve kablo üreticisi Nexans aracılığıyla projede yer alması nedeniyle, deniz tabanı araştırmalarına yönelik kablo döşeme planları için navtex yayımlanmadan önce Türkiye'yi “bilgilendirmeyi” planlıyordu. Navtex, seyir halindeki gemilere bilgi iletmek için kullanılan resmi bir mesajdır.
Ancak bu iddialar henüz doğrulanmış değil. Cyprus Mail, konuyla ilgili hem Yunan hem Türk hükümetine defalarca ve ısrarla ulaşmaya çalıştı. Ancak iki hükümet de yanıt vermedi.
Buna rağmen Damianos geçen perşembe, deniz tabanı araştırmalarına ilişkin navtex'in bu ayın sonundan önce yayımlanacağını söyledi. Yunan sahil güvenlik ise Fransız bayraklı araştırma gemisi Abeille Marengo'nun araştırmaları yürütecek gemi olacağını açıkladı.
