1974'te Ulusal Muhafız Ordusu'na katılan bir kişi, 1975'te birliği tarafından firari ilan edildi. 1975'te Türkler tarafından tutuklandı ve daha sonra Türk işgalinin savaş esirleri listesine kaydedildi. Bu nedenle altı ayda bir 1.000 euro onursal ödenek almaya başladı. İkinci bir kişi de yanlışlıkla esir listesine kaydedildiği için aynı ödeneği alıyordu.
Bu iki örnek, onursal ödeneğin verilmemesi gereken sekiz vakadan ikisi. Vakalar, Denetim Dairesi'nin hazırladığı bir raporda yer alıyor. Denetim, 1974 Savaş Esirleri Derneği'nin şikayeti üzerine yapıldı. Amacı, ödeneklerin yerinde verilip verilmediğini ve bazı durumlarda bu ödemenin haklı olup olmadığını tespit etmekti.
Denetimden anlaşıldığı kadarıyla bazı kişiler esir olmadıkları halde esir olarak beyanda bulundu ve hak etmedikleri yardımlardan yararlandı. En az iki kişi için ise Türk işgali döneminde görev yaptıklarına dair herhangi bir kayıt bulunmuyor.
Güney Kıbrıs Denetim Dairesi'nin Genel Denetçisi Andreas Papakonstantinou, örneklemeye dayalı denetimde 852 ödenek alıcısı arasından mevcut bilgilere göre ödeneğin verilmesinin gerekçelendirilemeyeceği 8 vaka tespit ettiğini kaydetti. Genel Denetçi, kontrolün kapsamlı olmadığını ve belirli bir örneklemle sınırlı kaldığını belirtti. Bu nedenle hak sahibi olmayanların sayısının muhtemelen daha yüksek olabileceğini de not etti.
Bu arada Savunma Bakanlığı, savaş esirleri kayıt defterinden iki kişiyi sildi. Kayıtların hatalı olduğunu belirten Bakanlık, ilgili ödeneğin kesilmesi için Sosyal Sigortalar Dairesi'ni bilgilendirdi.
Denetim Dairesi, ödenek alan 852 kişinin tamamını Kıbrıs Kızılhaç arşivi ve Savunma Bakanlığı Esir Kayıt Defteri ile karşılaştırdı. Karşılaştırma sonucunda hiçbir yerde kayıtlı olmayan 20 kişi tespit edildi. Ayrıca Kızılhaç arşivinde yer alan ancak Esir Kayıt Defteri'nde bulunmayan 130 kişi belirlendi.
Rapora göre savaş esiri sayılanlar, Kızılhaç kayıtlarında yer alanlar ile Savunma Bakanlığı'ndan esirlik belgesi bulunanlardır. Genel Denetçi, Savunma Bakanlığı'nın esir listesine kişi eklerken bazı hatalar yapılmış olabileceğini ve bunların bir kısmının kasıtlı olabileceğini dışlamadığını kaydetti.
Verilerin karşılaştırılması sonucunda, savaş esiri ödeneği aldığı halde Kızılhaç arşivinde bulunmayan 150 kişi tespit edildi. Denetim Dairesi'ne göre Kızılhaç, esirleri serbest bırakıldıkları sırada kaydettiği için en güvenilir kaynak olarak kabul ediliyor.
Bu 150 vakanın 77'si Lefkoşa, Girne ve Morfu Askerlik Bürosu'na ilişkindi. Bu vakalar incelendiğinde aşağıdaki iki durum ortaya çıktı:
Birinci vaka: 21.1.1974'te Ulusal Muhafız Ordusu'na zorunlu askerlik yapan biri olarak katılan bir kişi, 12.4.1975'te birliği tarafından firari ilan edildi. 28.4.1975'te firarda iken işgal güçleri tarafından tutuklandı ve 20.5.1975'te serbest bırakıldı. Yalnızca 1974 esirlerinin ödenek aldığı göz önüne alındığında, bu kişinin Esir Kayıt Defteri'ne yanlış biçimde dahil edildiği ve ödeneğe hak kazanmadığı görülüyor.
İkinci vaka: Adına başka bir kişinin bilgilerinin kaydedildiği bir kişi Esir Kayıt Defteri'ne dahil edildi. Yanlış kayıtlar 1983'te iptal edilmiş olsa da, Savunma Bakanlığı Esir Kayıt Defteri'ni hazırlarken bu kayıtlar yanlışlıkla dikkate alındı. Genel Denetçi, bu kişiye altı aylık tek seferlik onursal ödeneğin ödenmesinin gerekçelendirilemeyeceğini belirtti.
Genel Denetçi ayrıca, Askerlik Kayıtları'ndaki birçok kaydın Türk işgali dönemine ilişkin olduğunu ve bunların sonradan, bazı durumlarda olaylardan yıllar sonra girildiğini tespit etti. Raporda, esir olarak beyan edilip bu sayede yedek görevinden muaf tutulan üç kişiden bahsediliyor.
Savunma Bakanlığı Esir Kayıt Defteri'nde yer alan ancak Kızılhaç arşivinde bulunmayan altı kayıt, askerlik kayıtlarındaki bilgileri doğrulamak için seçildi. Ulusal Muhafız Ordusu Genel Kurmayı Tarih Dairesi'nin yaptığı araştırmada ise bu vakaların hiçbiri için esirlik durumunu doğrulayan bir kayıt bulunamadı.
Rapora göre, Askerlik Kayıtları'ndaki 77 vakanın 39'unda temel bilgilerde eksiklik var. Bu eksik bilgiler arasında kişinin savaş sırasında hizmet gördüğü birim, esirliğin başlangıç tarihi ve/veya bitiş tarihi yer alıyor.
Son olarak, altı ayda bir verilen 1.000 euro'luk onursal ödeneğe ek olarak aylık 5,23 ila 83,68 euro arasında değişen onursal ödenek de veriliyor. Bazı hak sahibi kategorilerinde ise kısmi, tam ve kurumsal bakım için sırasıyla aylık 240, 400 ve 1.300 euro ödenek ödeniyor. 2025 yılında toplam 8.928.084 euro ödendi. Bunun 1.664.000 euro'su, savaş esiri olduğu belirtilen 832 kişiye aktarıldı.
