Hürmüz Boğazı cuma günü kapalı kalmaya devam etti. İsrail ile Hizbullah Lübnan'da karşılıklı ateş açarken, ABD ve İran savaşın ilk barış görüşmelerine hazırlanıyor. Her iki taraf da ateşkes anlaşmasının ihlal edildiğini iddia etti.
İki günlük ateşkes, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik hava saldırılarını durdurdu. Ancak küresel enerji tedarikinde tarihin en büyük aksamasına yol açan boğaz ablukasını sona erdirmedi ve İsrail'in İran'ın müttefiki Hizbullah'a karşı Lübnan'da sürdürdüğü savaşı yatıştırmadı.
ABD Başkanı Donald Trump, gece saatlerinde sosyal medyadan yaptığı paylaşımda İran'ın petrolün boğazdan geçmesine izin verme konusunda "çok kötü bir iş çıkardığını" söyledi. Trump, "Anlaşmamız bu değildi!" ifadesini kullandı. Ayrı bir paylaşımda ise nasıl olacağını belirtmeden petrolün yeniden akmaya başlayacağını açıkladı.
İSLAMABAD GÖRÜŞMELER İÇİN KİLİTLENDİ
İran, İsrail'in Lübnan'a yönelik devam eden saldırılarını ateşkes ihlali olarak nitelendirdi. İsrail güçleri, ateşkesin ilanından saatler sonra savaşın en büyük saldırısını gerçekleştirdi ve yoğun nüfuslu bölgelere düzenlenen ani baskınlarda 250'den fazla Lübnanlı hayatını kaybetti.
İran, ateşkesin Lübnan'ı da kapsadığını savunuyor ve arabulucu Pakistan başlangıçta bu görüşü destekledi. İsrail ve ABD ise Lübnan'ın ABD-İran ateşkesi kapsamında olmadığını belirtiyor. Ancak İsrail, perşembe günü tutum değiştirerek Lübnan hükümetiyle savaşı sona erdirmek ve Hizbullah'ı silahsızlandırmak amacıyla ayrı görüşmeler başlatacağını açıkladı.
Karşılıklı ihlal suçlamaları, cumartesi günü Pakistan'ın başkenti İslamabad'da başlaması planlanan ilk ABD-İran barış görüşmelerini raydan çıkaracak gibi görünmüyor.
İslamabad'ın merkezi, aceleyle ilan edilen resmi tatil nedeniyle tamamen kapatıldı. Lüks bir otelin etrafında 3 kilometrelik "kırmızı bölge" güvenlik çemberi oluşturuldu ve tüm misafirlerin otelden çıkarılması istendi.
Pakistanlı yetkililer, İran Meclis Başkanı Mohammad Baqer Qalibaf liderliğindeki heyetin tam varış zamanı hakkında bilgi vermedi. Görüşmelere dahil olan bir kaynak, Pakistan Hava Kuvvetleri'nin İranlıların uçağına eşlik edeceğini söyledi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğindeki ABD heyeti, cumartesi günü görüşmelerin başlangıcına yetişecek şekilde gelecek.
ABD ENFLASYON VERİLERİ SAVAŞIN İLK ETKİSİNİ GÖSTERECEK
Ateşkes, Ortadoğu petrolünün yeniden akmaya başlayacağı beklentisini doğurdu ve bir ay sonraki teslimat üzerinden hesaplanan referans petrol fiyatlarını düşürdü. Ancak anlık teslimat fiyatları henüz düşmedi ve Avrupa ile Asya'daki bazı rafineriler varil başına 150 dolara yakın rekor fiyatlar ödüyor.
ABD'nin Mart ayı tüketici fiyat endeksi cuma günü açıklanacak. Bu veriler, savaşın enflasyon üzerindeki ilk etkisini gösteren resmi Amerikan istatistikleri olacak.
Ateşkesin ilk 24 saatinde boğazdan yalnızca bir petrol ürünleri tankeri ve beş kuru yük gemisi geçti. Oysa boğazdan normalde günde 140 gemi geçiyor.
Trump zafer ilan etmiş olsa da savaş, başlangıçta belirlediği hedeflere ulaşamadı: İran'ın komşularına saldırı kapasitesini ortadan kaldırmak, nükleer programını sökmek ve halkının hükümeti devirmesini kolaylaştırmak.
İran hâlâ komşu ülkeleri vurabilen füze ve insansız hava araçlarına sahip ve bomba yapımına yakın seviyede zenginleştirilmiş 400 kilogramın üzerinde uranyum stokluyor. Birkaç ay önce halk ayaklanmasıyla karşı karşıya kalan dini liderler, saldırılara örgütlü bir muhalefet belirtisi göstermeden direndi.
İran'ın görüşmelerdeki gündemi artık büyük yeni tavizler talep etmeyi içeriyor: Yıllardır ekonomisini felç eden yaptırımların kaldırılması ve boğaz üzerindeki egemenliğinin tanınması. İran, transit ücretleri toplamayı ve geçişi kontrol etmeyi hedefliyor ki bu, bölgesel güç dengesinde devasa bir kayma anlamına gelecek.
Savaşın ilk gününde öldürülen babasının yerine geçen yeni Dini Lider Ayetullah Mücteba Hamaney, henüz kamuoyu önüne çıkmamış olmasına rağmen perşembe günü meydan okuyan bir açıklama yayımladı. Hamaney, İran'ın savaşta verilen tüm zararlar için tazminat talep edeceğini bildirdi. "Ülkemize saldıran suçlu saldırganları kesinlikle cezasız bırakmayacağız" dedi.
ABD ise İran'dan uranyumdan vazgeçmesini, zenginleştirmeyi durdurmasını, füzelerini teslim etmesini ve bölgesel müttefiklerine desteğini sona erdirmesini istiyor. Bunlar, Trump'ın savaşı başlatmadan iki gün önce terk ettiği görüşmelerden kalan yıllık taleplerdir.
LÜBNAN'DA YENİ SALDIRILAR
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun perşembe günü Lübnan'la barış görüşmelerinin en kısa sürede başlatılması talimatı verdiğini açıklaması, geçen ay Lübnan'ın doğrudan görüşme çağrılarını reddetmesinin ardından önemli bir tutum değişikliği oldu. Netanyahu, "Görüşmeler Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve İsrail ile Lübnan arasında barışçıl ilişkilerin kurulmasına odaklanacak" dedi.
İsrail, geçen ay Hizbullah'ın İran'ı desteklemek için İsrail'e ateş açmasının ardından Lübnan'ı işgal etti. Lübnanlıların yaklaşık beşte biri İsrail işgali nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldı. İsrail birlikleri ülkenin güney kesiminin tamamını işgal etmeyi hedefliyor.
İsrail ordusu, cuma günü erken saatlerde perşembe akşamı kuzey İsrail'e roket atan Lübnan'daki 10 roketatar mevziini vurduğunu açıkladı. İran müttefiki Hizbullah'ın İsrail'e füze fırlattığını ve hava sirenlerinin çaldığını bildirdi.
Hizbullah, kuzey kenti Hayfa'daki İsrail askeri altyapısını hedef aldığını açıkladı. Örgüt başlangıçta ateşkese uygun olarak saldırılarına ara vereceğini belirtmişti ancak çarşamba günkü İsrail saldırılarının ardından çatışmalara geri döneceğini duyurdu.
Üst düzey bir Lübnan yetkilisi Reuters'a, Lübnan'ın gün boyunca İsrail'le daha geniş görüşmelere zemin hazırlamak için geçici bir ateşkes sağlamaya çalıştığını söyledi. Yetkili bu çabayı "ayrı bir süreç ama aynı model" olarak nitelendirdi.
ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, ABD'nin gelecek hafta "devam eden ateşkes müzakerelerini görüşmek" üzere bir toplantıya ev sahipliği yapacağını doğruladı.
