Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), otonom gemiler için ilk küresel kodu kabul etti. Bu adım, yapay zeka destekli ve uzaktan kontrol edilen gemilerin güvenlik, hesap verebilirlik ve çevre standartlarını zayıflatmadan ticari denizcilik sektörüne girmesini hedefliyor.
MASS Kodu olarak bilinen Denizcilik Otonom Yüzey Gemileri Uluslararası Güvenlik Kodu, IMO Deniz Güvenliği Komitesinin 13-22 Mayıs tarihleri arasında Londra'da düzenlenen 111. oturumunda kabul edildi.
IMO'ya göre bu kod, uzaktan kontrol edilen ve otonom gemiler için hedef odaklı bir çerçeve sunuyor. Kod, bu gemilerin geleneksel gemilerle karşılaştırılabilir düzeyde güvenlik, emniyet ve çevre koruması sağlayacak şekilde tasarlanmasını ve işletilmesini güvence altına alıyor.
Tam mürettebatsız veya uzaktan kontrol edilen ticari gemilerin sayısı şu anda sınırlı olsa da denemeler uluslararası düzeyde genişliyor. Denizcilik sektörü yapay zekayı, uzaktan operasyonları ve gelişmiş dijital sistemleri günlük operasyonlarına entegre etmeye başladığından, bu yeni çerçeve önemli bir adım niteliği taşıyor.
Kod, kargo gemilerine uygulanacak ve 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Başlangıçta zorunlu olmayacak; IMO üye devletlerine, kodun Denizde Can Güvenliği Sözleşmesi (SOLAS) kapsamında bağlayıcı hale getirilmesinden önce test etme fırsatı tanınacak.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, kodun kabulünü tarihi bir başarı olarak nitelendirdi. Dominguez, bu adımın IMO'yu "gelişen teknolojileri düzenleme konusunda ön safhalara" yerleştirdiğini ve yeniliğin ilerlemesini sağlarken "güvenlik, hesap verebilirlik ve insan unsurunun" denizcilik operasyonlarının merkezinde tutulduğunu belirtti.
Yeni kod, otonom denizciliğin geleceğini şekillendirecek birçok alanı kapsıyor: navigasyon, bağlantı, uzaktan operasyonlar, yangın güvenliği, siber güvenlik, arama-kurtarma ve Uzaktan Operasyon Merkezlerinin rolü bunlar arasında yer alıyor.
Ancak IMO, otonomluğun insan sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını açıkça vurguladı. Kaptan, fiziksel olarak gemide bulunmasa bile her zaman geminin genel sorumluluğunu taşımaya devam edecek.
Kod, yaklaşık on yıl süren çok taraflı müzakerelerin, hukuki çalışmaların ve denemelerin ardından hayata geçiyor. Düzenleyiciler, yeni teknolojilerin geleneksel denizcilikle birlikte güvenli bir şekilde faaliyet göstermesini sağlamaya çalışıyor.
IMO sonraki adımları da belirledi. Deniz Güvenliği Komitesinin Aralık 2026'da zorunlu olmayan kod için deneyim oluşturma aşaması geliştirmek üzere bir çalışma grubunu yeniden kurması bekleniyor.
Zorunlu sürüm üzerindeki çalışmaların 2028'de devam etmesi, olası SOLAS değişikliklerinin yeni bir bölüm aracılığıyla yapılması öngörülüyor. IMO, ilk zorunlu MASS Kodunun 1 Temmuz 2030'a kadar kabul edilmesini ve 1 Ocak 2032'de yürürlüğe girmesini planlıyor.
Otonom denizcilik konusunun ötesinde komite, Hürmüz Boğazı'ndaki durumu da ele aldı. Komite, Genel Sekreterin Basra Körfezi'nde mahsur kalan gemilerin ve denizcilerin güvenli tahliyesine yönelik çabalarına destek verilmesi çağrısında bulunan bir karar kabul etti.
Üye devletler ve kuruluşlar, mahsur kalan denizcilere temel malzeme, yardım hatları, uzaktan destek ve mürettebat değişimi sağlayarak yardım etmeye ve ailelerini bilgilendirmeye çağrıldı.
Komite aynı zamanda alternatif yakıt kullanan gemiler için güvenlik kuralları üzerindeki çalışmalarına devam etti. Komite, amonyak kargosunun yakıt olarak kullanımına ilişkin geçici yönergeleri ve metil veya etil alkol ile amonyakla çalışan gemilerde görev yapan denizciler için yeni eğitim kılavuzlarını onayladı.
Bu kararlar, küresel denizciliğin karşı karşıya olduğu geniş çaplı dönüşümü yansıtıyor. Karbonsuzlaşma, dijitalleşme ve güvenlik düzenlemeleri giderek birlikte ilerliyor.
Komite ayrıca kıyı devletlerinin Uzun Mesafeli Tanımlama ve Takip verilerine erişimini iyileştirmeyi amaçlayan SOLAS Sözleşmesi değişikliklerini de onayladı.
Aralık ayındaki bir sonraki Deniz Güvenliği Komitesi oturumunda kabul edilmesi halinde bu değişiklikler, kıyı devletlerinin standart gemi konum raporlarını ücretsiz olarak almasına olanak tanıyacak. Bu da deniz izleme, arama-kurtarma, çevre koruma ve yasadışı denizcilikle mücadele kapasitesini artıracak.
Komite bir diğer kararla mevcut AIS takip sistemine alternatif olarak VHF Veri Değişim Sistemi (VDES) düzenlemesini IMO mevzuat çerçevesine dahil eden bir karar kabul etti.
Yeni kuralların 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girmesi bekleniyor. VDES, gemilerin ve kıyı otoritelerinin daha fazla veriyi daha güvenli bir şekilde paylaşmasını sağlamak üzere tasarlandı. Kimlik doğrulama özellikleri sayesinde sahtekarlık (spoofing) riskinin azalması bekleniyor.
