İran, Cuma günü yaptığı açıklamada ABD'den sözler değil eylem beklediğini bildirdi. Açıklama, kaynakların Başkan Donald Trump'ın ateşkesi uzatacak ve Hürmüz Boğazı'nı açacak bir ön ABD-İran anlaşmasını değerlendirdiğini söylemesinin ardından geldi.
İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf'ın açıklamaları, Tahran'ın önceki meydan okuyan tutumuyla örtüşüyor ancak böyle bir anlaşmanın nasıl şekilleneceğine dair soru işaretlerini de artırıyor.
Konuya hakim dört kaynağın aktardığına göre anlaşma, Nisan ayı başından bu yana süren ateşkesi 60 gün daha uzatacak. Anlaşma ayrıca, müzakereciler İran'ın nükleer programı gibi zorlu konuları ele alırken petrol ve doğal gaz sevkiyatlarının stratejik su yolundan geçmesine olanak tanıyacak.
Kaynaklara göre Trump anlaşmayı henüz onaylamadı. İran'ın Tasnim haber ajansı da metnin nihai hale getirilmediğini ve son günlerde değişikliklere uğradığını yineledi.
Kalibaf sosyal medya paylaşımında, "Garantilere ve sözlere güvenmiyoruz, ölçüt yalnızca eylemlerdir. Karşı taraf adım atmadan hiçbir adım atılmayacak" dedi.
Kalibaf, "Herhangi bir anlaşmanın galibi, ertesi gün savaşa daha iyi hazırlanmış olan taraftır" diye ekledi.
ANLAŞMA UMUDUYLA PETROL DÜŞTÜ
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı çatışmada şu ana kadar binlerce kişi hayatını kaybetti. Ölümler büyük ölçüde İran ve Lübnan'da yaşandı. Çatışma ayrıca İran'ın Hürmüz Boğazı'nı enerji sevkiyatlarına fiilen kapatması nedeniyle enerji fiyatlarını yükselterek küresel ekonomiye zarar verdi.
Petrol vadeli işlemleri Cuma günü olası anlaşma haberleriyle yüzde 2 düştü ve Nisan başından bu yana en sert haftalık düşüşüne doğru ilerliyor. Anlaşma Trump ve İran liderleri tarafından onaylanırsa, savaşın barışa yönelik en büyük adımı olacak.
Arabulucu Pakistan'ın Dışişleri Bakanı İshak Dar, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşmek üzere Cuma günü Washington'a geldi. Görüşmelerde müzakerelerdeki son gelişmelerin ele alınması bekleniyor.
Kaynaklar Perşembe günü, anlaşmanın boğazdan engelsiz geçişi şart koşacağını ve ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukasını kaldırmasını gerektireceğini belirtti. ABD ayrıca İran petrol satışlarına yönelik bazı yaptırımları da kaldıracak.
Washington, Perşembe günü İran'ın petrol ticaretine bağlı bazı gemilere ek yaptırımlar uyguladı ve İran havayollarının yakıt ikmalini durduracağını açıkladı.
Trump, Mart ortasından bu yana savaşın sona ermesinin yakın olduğunu defalarca söyledi. Ancak iki taraf da kamuoyu önünde ortak bir zemine doğru çok az hareket gösterdi.
İran yaptırımların kaldırılmasını, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını ve ABD kuvvetlerinin bölgeden çekilmesini istiyor. Washington ise İran'ın nükleer programını sonlandırmasını talep ediyor. Tahran, programın barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor.
İran, herhangi bir barış anlaşmasının ABD müttefiki İsrail'in Lübnan'daki saldırılarını da sona erdirmesi gerektiğini söylüyor. Ancak Lübnan'daki çatışmanın yavaşlama belirtisi göstermediği bildiriliyor.
İsrail, İran'ın en önemli müttefiki Hizbullah'ın peşine düşerek Lübnan'ın içlerine ilerlemesiyle yüz binlerce kişiyi yerinden etti.
En acil sorun Hürmüz Boğazı'ndaki trafiğin serbestleştirilmesi. Boğaz, çatışma öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarının beşte birini taşıyordu.
MarineTraffic verilerine göre son 24 saat içinde boğazdan hiçbir petrol tankeri geçmedi, ancak Çin bayraklı bir araç gemisi geçiş yaptı. Veriler yalnızca konumlarını aktif olarak yayınlayan gemileri kapsıyor ve Cuma günü GMT öğle saatlerinde bu tabloyu gösterdi.
Birkaç süper tanker ve LNG taşıyıcısı bu hafta başlarında bölgeden ayrıldı.
İran devlet televizyonu son 24 saatte boğazdan 24 geminin geçtiğini bildirdi. Yayın, İran Devrim Muhafızları'nın izni olmadan hiçbir geminin geçemeyeceğini bir kez daha vurguladı.
