ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın müzakere istiyorsa telefon edebileceğini söyledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Pazartesi günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'den destek aramak için Moskova'ya indi.
Barış çabalarını yeniden canlandırma umutları, Trump'ın elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'ın İslamabad ziyaretini Cumartesi günü iptal etmesiyle zayıfladı. Arakçi, Rusya'ya uçmadan önce Pazar günü arabulucu ülkeler Pakistan ve Umman arasında mekik diplomasisi yürüttü. İran'ın nükleer hedefleri ve kritik Hürmüz Boğazı'ndan geçiş konularında iki taraf hâlâ birbirinden çok uzak görünüyor.
ABD-İran barış görüşmelerinin hafta sonu çıkmaza girmesinin ardından Pazartesi günü erken Asya işlemlerinde petrol fiyatları yükseldi ve ABD vadeli hisse senedi endeksleri geriledi. Körfez'deki deniz trafiği tıkalı kalmaya devam ediyor.
Trump, Fox News'teki "The Sunday Briefing" programında şunları söyledi: "Konuşmak istiyorlarsa bize gelebilirler ya da bizi arayabilirler. Biliyorsunuz, telefon diye bir şey var. Güzel, güvenli hatlarımız var."
Trump, "Anlaşmada ne olması gerektiğini biliyorlar. Çok basit: Nükleer silaha sahip olamayacaklar; aksi takdirde buluşmanın bir anlamı yok" dedi.
İran, Washington'ın uranyum zenginleştirme hakkını tanımasını uzun süredir talep ediyor. Tahran, uranyumu yalnızca barışçıl amaçlarla zenginleştirdiğini söylerken Batılı güçler bunun nükleer silah üretmeye yönelik olduğunu savunuyor.
28 Şubat'ta ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmada ateşkes tam ölçekli savaşı durdurmuş olsa da savaşı sona erdirecek koşullar üzerinde henüz bir anlaşmaya varılamadı. Çatışma binlerce kişinin ölümüne yol açtı, petrol fiyatlarını artırdı, enflasyonu körükledi ve küresel büyüme görünümünü karartttı.
Trump, Savaşı Bitirmesi İçin İç Baskıyla Karşı Karşıya
Axios'un Pazar günkü haberine göre İran, Pakistan aracılığıyla ABD'ye ekonomik açıdan hayati önemdeki Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve savaşın sona erdirilmesine ilişkin yeni bir teklif sundu. Bu teklifte nükleer müzakereler sonraki bir aşamaya erteleniyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı ve Beyaz Saray, isimsiz bir ABD yetkilisi ile konuya yakın iki kaynağa dayanan bu habere ilişkin yorum taleplerini yanıtlamadı.
Onay oranları düşen Trump, popüler olmayan savaşı bitirmesi için iç baskıyla karşı karşıya. Askeri açıdan zayıflayan İran liderliği ise normalde küresel petrol sevkiyatının beşte birini taşıyan boğazdaki deniz trafiğini durdurma kapasitesiyle müzakerelerde koz elde etti.
Tahran boğazı büyük ölçüde kapattı, Washington ise İran limanlarına abluka uyguladı.
Arakçi, Pazar günü bir diğer arabulucu Umman'da görüşmeler yaptıktan sonra İslamabad'a döndü ve ardından Rusya'ya yola çıktı.
İran'ın Rusya Büyükelçisi Kazım Celali, X platformundaki paylaşımında Arakçi'nin Putin ile "ülkenin çıkarlarını ilerletmek ve dış tehditlere karşı diplomatik cihat kapsamında" görüşeceğini belirtti.
Celali, "İran ve Rusya, dünyanın totaliter güçlerinin bağımsız ve adalet arayan ülkelere karşı yürüttüğü kampanyada, tek taraflılıktan ve Batı egemenliğinden arınmış bir dünya isteyen ülkelerle birlikte ortak bir cephede yer alıyor" dedi.
Arakçi Pakistan'da yetkililerle görüşürken Trump, Cumartesi günü Florida'da yaptığı açıklamada, İran'ın teklifini yetersiz bulduğu için elçilerinin ziyaretini çok fazla seyahat masrafı gerekçesiyle iptal ettiğini söyledi. Trump, "Çok şey teklif ettiler ama yeterli değildi" dedi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Cumartesi günü Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile telefonda görüşerek Tahran'ın tehditler veya abluka altında "dayatılmış müzakerelere" girmeyeceğini bildirdi.
Pezeşkiyan, müzakerecilerin bir uzlaşının temellerini atabilmesi için ABD'nin öncelikle deniz ablukası başta olmak üzere engelleri kaldırması gerektiğini söyledi.
ABD ve İran Arasında Derin Görüş Ayrılıkları
ABD ile İran arasındaki anlaşmazlıklar, Tahran'ın nükleer programı ve boğazın kontrolünün ötesine geçiyor.
Trump, İran'ın Lübnan'daki Hizbullah ve Gazze'deki Hamas gibi bölgesel vekil güçlerine desteğini sınırlandırmak ve balistik füzelerle ABD müttefiklerine saldırma kapasitesini kısmak istiyor. İran ise yaptırımların kaldırılmasını ve İsrail'in Hizbullah'a yönelik saldırılarının durdurulmasını talep ediyor.
Lübnan'da İsrail saldırıları Pazar günü 14 kişiyi öldürdü ve 37 kişiyi yaraladı. İsrail ordusu, çatışmaları tam olarak durduramayan ateşkesin ardından işgal ettiği "tampon bölge"nin ötesindeki yedi kasabanın sakinlerini bölgeden ayrılmaları konusunda uyardı.
(Reuters)
