İran savaşından bu yana yaşanan fosil yakıt fiyatlarındaki sıçrama, Hindistan ve Bangladeş'teki polyester tedarikçilerini ve giysi üreticilerini zor durumda bırakıyor. Bu gelişme, Zara ve H&M gibi hızlı moda perakendecileri için maliyetleri artırma tehdidi oluşturuyor.
Hindistan'ın en büyük polyester iplik üreticilerinden Filatex, iplik üretmek için ihtiyaç duyduğu petrolden türetilen hammaddelere – saflaştırılmış tereftalik asit (PTA) ve monoetilen glikol (MEG) – yaklaşık yüzde 30 daha fazla ödüyor. Şirketin Genel Müdürü Madhu Sudhan Bhageria, Çinli tedarikçilerin fiyatları artırdığını ve Orta Doğu arzının kesintiye uğradığını Reuters'a anlattı.
Asya'nın hâkim olduğu giysi tedarik zincirinde bu sıkıntı her aşamada hissediliyor. H&M, Zara'nın sahibi Inditex, Target, Walmart ve IKEA gibi perakendecilere boyalı ve baskılı polyester kumaş tedarik eden Bindal Silk Mills'in CEO'su Avichal Arya, enerji krizinin kimyasal ve boya maliyetlerini "sert biçimde" artırdığını söyledi.
Arya'ya göre savaşın yol açtığı tüpgaz sıkıntısı, Hindistan'ın batısındaki Gujarat eyaletinde bir tekstil merkezi olan Surat'tan birçok göçmen işçinin ayrılmasına neden oldu. Arya, "Bu günlerde küresel siparişlerin taleplerini yeterince karşılayamıyoruz" dedi.
Petrol türevlerinden üretilen polyester, tekstil sektörüne hâkim durumda. Küresel elyaf üretiminin yüzde 59'unu oluşturan polyester, koşu şortlarından elbiselere kadar her şeyde kullanılıyor. Hormuz Boğazı'nın kapanmasının yol açtığı rafine petrol ürünleri sıkışıklığından doğrudan etkileniyor.
Baskı zamanla Asya'nın polyester ağırlıklı tedarik zincirlerine bağımlı perakendecilere de ulaşabilir. Ancak perakendeciler ileri vadeli alımlar sayesinde anlık etkilerden korunuyor.
İngiliz perakendeci Primark, ilkbahar/yaz stokunun ve sonbahar/kış stokunun büyük bölümünün etkilenmeyeceğini açıkladı. Şirketin ana kuruluşu Associated British Foods'un CEO'su George Weston Reuters'a şu açıklamayı yaptı: "Bugün enerjiye bağlı hammadde alıyor olsaydık ciddi bir enflasyonla karşı karşıya kalırdık, ama almıyoruz."
Weston, "Tekrar piyasaya girdiğimizde fiyatların düşmüş olması mümkün, ama bunu bilemeyiz" diye ekledi.
Sektör kaynaklarına göre H&M, önümüzdeki haftalarda Bangladeşli tedarikçilerden fiyat artışı bekliyor ancak bunu kendi bütçesinden karşılamayı planlıyor.
H&M yaptığı açıklamada Bangladeş'teki üretimde büyük kesintiler görmediğini ve "tedarikçilerden enerji maliyetleri nedeniyle siparişlerin ayarlanmasına yönelik kayda değer bir talep" gözlemlemediğini belirtti.
Zara'nın sahibi Inditex polyester tedariği konusunda yorum yapmaktan kaçındı. Target, Walmart ve IKEA ise Reuters'ın yorum talebine hemen yanıt vermedi.
Zara ve H&M gibi perakendeciler büyük ölçüde plastik şişe atıklarından üretilen geri dönüştürülmüş polyestere geçti. Bu, petrole bağlı maliyet baskısını bir ölçüde hafifletebilir. Ancak geri dönüştürülmüş polyester küresel polyester üretiminin yalnızca yüzde 12'sini oluşturuyor.
Surat'taki Radheshyam Textile fabrikasında polyester dokuyan 200 endüstriyel tezgâhın yarısı, çatışmanın Şubat sonunda başlamasından bu yana sessizliğe gömüldü.
Fabrika sahibi Kaushik Dudhat, "Savaş başlamadan önce günlük üretimimiz 10.000 metreydi, ancak şimdi 3.500 ile 4.000 metreye düştü" diyerek durumu Reuters'a anlattı. Dudhat, sert fiyat artışlarının kendi fiyatlarını yaklaşık yüzde 15 yükseltmesini gerektireceğini, ağırlıklı olarak giyim toptancılarından oluşan müşterilerinin bunu kabul etmeyeceğini söyledi. Bu nedenle yeni polyester iplik almayı durdurdu.
Surat Tekstil Tüccarları Federasyonu Başkanı Kailash Hakim'e göre artan maliyetler, tekstil boyama ve baskı fabrikalarının haftada bir gün yerine iki gün kapalı kalmasına yol açtı. Hakim, "Durum sürerse hammadde sıkıntısı baş gösterecek ve fabrikalar kapanmak zorunda kalacak" uyarısında bulundu.
Wood Mackenzie verilerine göre Hindistan'da polyester elyaf fiyatı Şubat sonunda kilogram başına 100 rupiden bir ay sonra 126,5 rupiye fırladı. Hindistan hükümetinin petrokimyasal hammaddelere uyguladığı ithalat tarifelerini düşürmesinin ardından fiyat hafif geriledi ancak 9 Nisan itibarıyla 120 rupide kaldı.
Dünyanın en büyük polyester üreticisi Çin'de de fiyatlar yükseldi.
Bangladeş'te fabrikalar çoğunlukla pamuk bazlı giysi üretse de dikiş makineleri için kullandıkları polyester dikiş ipliğine daha yüksek fiyat ödüyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle lojistik maliyetleri de yükseldi.
Reuters'ın incelediği 5 Nisan tarihli mektupta, Birleşik Krallık merkezli Coats'un Bangladeş şubesi olan iplik üreticisi Coats Bangladeş, "petrol türevli hammadde maliyetlerindeki hızlı yükseliş" ve artan taşıma giderlerini gerekçe göstererek 15 Nisan'dan itibaren yüzde 15,5 fiyat artışı ilan etti.
Bangladeş Triko Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Mohammad Hatem, "Alıcılar daha temkinli davranıyor ve sipariş vermeden önce riskleri dikkatle hesaplıyor; bu da sipariş hacimlerini etkileyebilir" dedi.
Wood Mackenzie'nin elyaflardan sorumlu baş analisti Bruna Angel ise şu uyarıda bulundu: "Bu durum bir ay daha sürerse unutun gitsin, giysi üretimi düşecek ve buna talep yıkımı diyoruz. Çünkü perakendeciler fiyatları artırmak zorunda kalacak ve tüketiciler de alımlarını kısacak."
Etilen vinil asetat (EVA) gibi petrokimya türevli malzemeler spor ayakkabılarda da yaygın olarak kullanılıyor ve ABD'li perakendeciler alarm verdi.
Amerika Ayakkabı Dağıtıcıları ve Perakendecileri (FDRA) Başkanı Matt Priest, "Ayakkabıyı nereden tedarik ederseniz edin, geniş çaplı bir etki söz konusu" dedi. FDRA, son raporunda sentetik kauçuk tabandan poliüretan köpüğe ve yapıştırıcılara kadar ayakkabılarda kullanılan 25 petrokimya bazlı bileşeni sıraladı.
Yükselen maliyetler perakende fiyatlarını artırabilir ve markaların talep tahmini yapmasını zorlaştırabilir.
Nike sözcüsü, "Petrolle ilgili malzemelerin ürün maliyetleri üzerinde etkisi var" açıklamasını yaptı.
