Kıbrıs'ta çocuk ve gençlerin elektronik sigara kullanımına ilişkin çarpıcı veriler ortaya çıktı. Bu veriler, Sağlık Bakanı Neofitos Haralambidis'in Alma Hareketi milletvekilleri Odysseas Michaelides ve Litsa Drousiotou'nun sorusuna verdiği yanıtla açıklandı.
Son epidemiyolojik verilere göre Kıbrıs'taki 15-16 yaş grubu öğrencilerin yüzde 16'sı son 30 günde geleneksel sigara kullandı. Elektronik sigara da hesaba katıldığında bu oran yüzde 23'e çıkıyor. ESPAD'ın ilgili ortalaması ise yüzde 28. Kızların oranı (yüzde 27) erkeklerin oranının (yüzde 20) belirgin biçimde üzerinde.
Özellikle endişe yaratan bir diğer nokta, Kıbrıs'ın günlük elektronik sigara kullanımında ESPAD araştırmasının Avrupa ortalamasının üzerinde bir oran kaydetmesi.
HBSC 2021/2022 araştırması, yaşla birlikte kullanımın da arttığını gösteriyor. 15 yaşındakilerin yüzde 38,2'si elektronik sigarayı hayatında en az bir kez kullandığını söyledi. Yüzde 7,7'si ise son 30 günde sık kullanıcılar arasında yer aldı.
Genç yetişkinler arasında, yani öğrenci nüfusunda da tablo benzer. 2021 yılında yapılan araştırmaya göre öğrencilerin yüzde 57'si elektronik sigarayı en az bir kez kullandığını bildirdi.
Dünya Sağlık Örgütü'nden küresel uyarı
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre 2026 itibarıyla dünya genelinde 13-15 yaş arasındaki 15 milyon genç elektronik sigara kullanıyor. DSÖ, verilerin bulunduğu ülkelerde gençlerin elektronik sigara kullanma olasılığının yetişkinlere kıyasla ortalama 9 kat daha yüksek olduğunu belirtiyor.
DSÖ ayrıca buharlı ve nikotinli ürünlerde yaklaşık 16.000 farklı tat bulunduğunu vurguluyor. Tatlı, meyveli ve “candy” tatları, özellikle çocuklar ve gençler için çekiciliği artırıyor. Bu tatlar denemeye, kullanmaya başlamaya ve kullanımı sürdürmeye bağlanıyor.
Sosyal medya ve sosyal medya fenomenleri gençlere ulaşmanın önemli bir yolu. DSÖ, elektronik sigaraların sosyal medya ve fenomenler aracılığıyla tanıtıldığını belirtiyor. Ayrıca DSÖ, 2025'te elektronik sigara, nikotin poşetleri ve ısıtmalı ürünleri tanıtan içeriğin sosyal medyada 3,4 milyardan fazla gösterim aldığını açıkladı.
Okullarda alınan önlemler ve yardım hattı
Olguyla mücadele için “Bağımlılıklarla Mücadele Ulusal Stratejisi 2021-2028” uygulanıyor.
Bunun yanında Sağlık Bakanlığı, önlemeye özel önem veriyor ve bunu Okul Hekimliği Hizmeti'nin programları aracılığıyla yapıyor.
Bakana göre Okul Hekimliği Hizmeti danışmanlık sağlıyor. Destek almak isteyen öğrenciler ise sigarayı bırakma konusunda yetkili servislere yönlendiriliyor.
Elektronik sigarayı bırakmak isteyen öğrenciler, 1431 numaralı açık telefon hattı üzerinden Sigara Bırakma Servislerine yönlendiriliyor.
Ayrıca Kıbrıs Bağımlılıkla Mücadele Kurumu (AAEK), Eğitim ve Sağlık bakanlıklarıyla iş birliği içinde mevcut mevzuata uygun bir denetim sürecini hayata geçirdi. Bu kapsamda okul ortamında tütün ürünlerinin kullanımını kontrol etmek için bir form hazırlandı. Formu Okul Hekimleri, okul yönetimiyle birlikte dolduracak. Formun amacı, okul yönetiminin ve personelinin belirli önleme, sağlık eğitimi ve gözetim önlemlerini uygulayıp uygulamadığını kayıt altına almak. Form, her okul alanının “tütün ürünlerinden arındırılmış bir alan” olarak işlemesi için nelerin yapılması gerektiğine yol gösterecek şekilde tasarlandı. Form, Eğitim Bakanlığı aracılığıyla bu okul yılından itibaren uygulanmak üzere tüm Orta Genel, Orta Teknik ve Mesleki Eğitim ve Öğretim okullarına genelgeyle iletildi.
Bu arada ilkokul 1. sınıftan 6. sınıfa kadar öğrencilere yönelik “Yaşam Atölyesi” programı da yürütülüyor. Program, interaktif ve yaşantıya dayalı etkinliklerle erken yaşta denemeye ve sigaraya başlamanın önüne geçmeyi hedefliyor.
Reşit olmayanlara satış yasak
Bakan yanıtında, mevcut mevzuatın reşit olmayanlara elektronik sigara satışını yasakladığını vurguluyor.
Bakana, bugün hangi yaş doğrulama yükümlülüklerinin bulunduğu sorulduğunda şunu söyledi: “Ek önlemlerin benimsenmesi, örneğin belirli bir yaş sınırının altında göründüğü değerlendirilen kişiler için tek tip zorunlu kimlik kontrolü politikası, personelin zorunlu eğitimi, satış reddi kayıtları veya sistematik deneme alımları, bir politika konusudur. Gerekiyorsa yasal düzenleme gerektirir ve ilgili kurumlar tarafından incelenmelidir.”
Çevrimiçi satışlara ilişkin durum
Uygulanan önlemler sorulduğunda bakan, mevcut mevzuatın tüketicilere elektronik sigara ve nikotin yeniden doldurma kaplarının sınır ötesi uzaktan satışını yasakladığını vurguluyor.
Çevrimiçi satışların, yaş doğrulamanın, ürünlerin ithalatı ve dağıtımının ve teslimatının denetimi birden fazla yetkili makamı ilgilendiriyor. Uygulanan mekanizmaların bütün olarak ortaya konması için Sağlık Hizmetleri, Gümrük Dairesi, Tüketici Koruma Servisi ve Polis'in, kendi görev alanları çerçevesinde koordineli bilgi vermesi gerekiyor.
