Daha rekabetçi bir bankacılık sistemi, parasal politikanın faydalarını daha adil bir biçimde dağıtabilir.
Yazan: Chr. Hristodulu-Volu, Makroekonometri ve Finans Profesörü, Neapolis Üniversitesi Baf Ekonomi ve Yönetim Bölümü Başkanı
Kıbrıs'taki banka faizleri ile avro bölgesi arasındaki fark, ülkenin bankacılık sistemindeki yapısal sorunları gözler önüne seriyor. Bu durum tasarruf, tüketim, yatırım ve ekonominin rekabet gücünü ciddi biçimde etkiliyor.
Kıbrıs'ın avro bölgesine üye olması, ortak bir parasal politika uygulandığı anlamına geliyor. Ancak bu, bankaların aynı faizleri uyguladığı anlamına gelmiyor. Avrupa Merkez Bankası'nın (AMB) ortak kararlarına rağmen, Kıbrıs bankalarının sunduğu faizlerle avro bölgesinin geri kalanındaki faizler arasında hâlâ önemli farklar var. Bu farklar yalnızca bankacılıkla ilgili bir mesele değil. Gelirin dağılımını, ekonomik faaliyeti ve ülkenin büyüme beklentilerini doğrudan etkiliyor.
Verilerin ortaya koyduğu tablo
Kıbrıs Merkez Bankası'nın 2026 yılı ekim ayında yayımladığı, ağustos ayına ait verilere göre, bir yıla kadar vadeli yeni hane mevduatlarının ortalama faizi yüzde 1,35 oldu. Avro bölgesinde bu oran yüzde 2,13. Mevcut iki yıla kadar vadeli mevduatlarda fark daha da büyük. Kıbrıs'ta bu faiz yüzde 0,87 iken avro bölgesinde yüzde 1,86.
İşletme mevduatlarında da benzer bir tablo var. Kıbrıs'taki faizler Avrupa'nın gerisinde kalıyor.
Kredilerde ise tablo daha karmaşık. Kıbrıs'ta yeni konut kredilerinin ortalama faizi yüzde 3,31 ile avro bölgesinin yüzde 3,62'sinin altında. Buna karşılık mevcut konut kredilerinde faiz yüzde 3,56 ile avro bölgesindeki yüzde 2,53'ün çok üzerinde. Mevcut işletme kredilerinde de benzer bir fark var: Kıbrıs'ta yüzde 4,22, avro bölgesinde yüzde 3,22.
Veriler, faiz dengesizliğinin bütün banka ürünlerini aynı ölçüde etkilemediğini gösteriyor. Asıl yük, mevcut borçluların üzerinde. Mevduat sahiplerinin getirisi ise sınırlanıyor.
Gelir kaybı ve tüketimin daralması
Mevduatlardaki düşük getiriler, hanelerin potansiyel gelirinin azalması anlamına geliyor. Örneğin, yüzde 1,35 faizli 100.000 euroluk bir vadeli mevduat yılda 1.350 euro faiz getiriyor. Yüzde 2,13 faizle aynı tutar ise 2.130 euro getiriyor. Aradaki 780 euroluk fark, tüketimi ya da tasarrufu destekleyebilecek bir gelir.
Bu etki özellikle emeklilerde ve tamamlayıcı gelir için birikimlerine güvenen hanelerde daha belirgin. Enflasyon mevduat faizinin üzerine çıktığında ise birikimlerin gerçek satın alma gücü azalıyor.
Makroekonomik düzeyde, düşük getiriler faiz gelirini ve dolayısıyla ekonomik faaliyetin temel bileşeni olan özel tüketimi sınırlayabilir.
Artan borçlanma maliyeti ve yatırımlara etkisi
Mevcut borçluların yükü de aynı ölçüde ağır. Mevcut konut kredilerindeki yaklaşık yüzde bir puanlık fark, önemli bir ek finansman maliyeti anlamına geliyor.
Ödenmemiş bakiyesi 200.000 euro olan bir konut kredisi için 1,03 puanlık faiz farkı, bakiye sabit kaldığı sürece yılda yaklaşık 2.060 euro ek faiz demek. Gerçekteki yük ise kredinin vadesine, geri ödeme şekline ve koşullarına bağlı olarak değişiyor.
İşletmeler de benzer sonuçlarla karşı karşıya. Mevcut kredilerin daha yüksek maliyeti, nakit akışını daraltıyor, kârlılığı baskılıyor ve üretken yatırımlar için ayrılabilecek kaynakları azaltıyor.
Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler kırılgan. Bu işletmeler banka finansmanına daha fazla bağımlı. Uzun vadede yüksek finansman maliyeti sürerse üretkenlik, istihdam yaratma ve Kıbrıs ekonomisinin rekabet gücü zayıflayabilir.
Rekabet ve bankacılık sisteminin verimliliği
Farkların kalıcı olması, bankacılık sektöründe rekabet düzeyi ve ortak parasal politikanın piyasaya yansıma verimliliği hakkında soruları gündeme getiriyor.
Bankacılık sektörünün yüksek yoğunlaşması, mevduat sahiplerinin ve borçluların sınırlı hareketliliği, finansman yapısı ve kredi riskindeki farklar faizlerin oluşumuna katkıda bulunuyor olabilir. Ancak yayımlanan veriler, her bir faktörün göreceli önemini belirlemeye tek başına yetmiyor.
Ayrıca düşük mevduat faizleri ile mevcut kredilerdeki yüksek maliyet birlikte, bankaların faiz marjlarını büyütebilir. Bu, otomatik olarak aşırı kârlılık anlamına gelmiyor. Böyle bir değerlendirme, finansman maliyetinin, işletme giderlerinin ve kredi riskinin birlikte ele alınmasını gerektiriyor.
Daha verimli bir bankacılık piyasasına duyulan ihtiyaç
Farkların giderilmesi, rekabeti, şeffaflığı ve tüketicilerin tercih yapabilme imkânını güçlendiren müdahaleleri gerektiriyor.
Mevduatların daha kolay taşınabilmesi, kredilerin daha kolay yeniden finanse edilebilmesi, faizlerin karşılaştırılabilir biçimde kamuoyuna açıklanması ve alternatif finansman kaynaklarının geliştirilmesi, piyasa koşullarının iyileşmesine katkı sağlayabilir.
Öte yandan finansal okuryazarlığın artırılması, hanelerin ve işletmelerin banka tercihlerini daha etkin değerlendirmesine olanak tanıyacak.
Asıl hedef, tüm faizleri yapay biçimde Avrupa ortalamasına eşitlemek değil. Asıl hedef, farkların gerçek ekonomik koşulları yansıtmasını, rekabet kısıtlarından kaynaklanmamasını sağlamak.
Sonuç olarak, Kıbrıs'taki bankacılık koşullarının avro bölgesiyle yakınlaşması, ekonomik verimlilik, sosyal adalet ve sürdürülebilir büyüme açısından önemli bir konu. Daha rekabetçi bir bankacılık sistemi, parasal politikanın faydalarını daha adil dağıtabilir, reel ekonomiyi destekleyebilir ve vatandaşların güvenini güçlendirebilir.
