Avrupa Merkez Bankası (AMB) Yönetim Konseyi, faiz oranlarını belirlemek için 28 ve 29 Ekim'de toplanıyor. Bazı politika yapıcılar, enerji fiyatlarından kaynaklanan enflasyon baskısı nedeniyle yüzde 2,50'den yüzde 2,75'e, yani 25 baz puanlık bir artışa açık. Ancak çoğu analist ve piyasa, AMB'nin daha fazla ekonomik veri elde edeceği Aralık toplantısını bekleyeceğini öngörüyor.
Olası bir artış, Kıbrıs'taki konut kredisi faizleri 2012 bankacılık krizinin zirvesindeki seviyelerin çok altındayken gelecek. Ev almaya çalışan genç çiftler için temel engel artık borçlanma maliyeti değil; hızla yükselen konut ve yapı malzemesi fiyatları.
Bugün borçlular 2012'ye göre ne ödüyor
25 yıla yayılan, 200.000 euroluk tipik bir konut kredisini ele alalım. 2012'deki yüzde 5,50'lik faizle aylık taksit 1.228 euroydu. Vade sonunda borçlu toplam 368.400 euro ödemiş oluyordu; bunun 168.400 eurosu faizdi.
Bugünkü ortalama yüzde 3,24'lük faizle taksit 974 euro, kredinin toplam maliyeti ise 292.200 euro. Bunun 92.200 eurosu faiz. Bugün kredi çekenler, 2012'de alanlara göre ayda 254 euro daha az ödüyor ve faizden 76.200 euro tasarruf ediyor.
2023'teki enflasyon krizinin zirvesinde kredi çekenler ya da değişken faizle borçlananlar, yüzde 4,80 faizle taksitlerinin 1.146 euroya yükseldiğini gördü. Ortalama konut kredisi faizinin yüzde 3,24'e inmesi, bu borçluları ayda 172 euro daha rahat ettiriyor.
AMB'de görüş ayrılığı
Bu haftaki toplantı öncesinde Yönetim Konseyi'nin daha şahin üyeleri, yüksek faizle enflasyonla mücadelenin yarıda bırakılmaması gerektiğini savunuyor. Almanya Merkez Bankası Başkanı Joachim Nagel de yakın zamanda bir faiz artışına daha açık olduğunu söyledi.
Letonya Merkez Bankası Başkanı Martins Kazaks, enflasyonun AMB'nin yüzde 2 hedefinin neredeyse iki katı olduğunu belirtti. Daha fazla sıkılaştırmaya ihtiyaç duyulabileceğini ima etti; ancak artışın şimdi mi yoksa daha sonra mı yapılması gerektiğini söylemedi. Kazaks ayrıca faizlerin yükselmesinin likiditeyi azaltabileceğini ve böylece enflasyonu kontrol altına almaya yardımcı olabileceğini kaydetti.
Slovenya Merkez Bankası Başkanı Primoz Dolenc, piyasaların finansman koşullarını sıkılaştırmaya devam etmesi halinde AMB'nin fazla bir şey yapmasına gerek kalmayabileceğini söyledi. Fransa Merkez Bankası Başkanı Emmanuel Moulin ise piyasaların borçlanma faizlerini yükselterek enflasyonla mücadelede AMB'nin işinin bir kısmını görebileceğini öne sürdü.
Piyasa katılımcıları, AMB'nin enflasyonla mücadelede şimdiden tüm cephanesini harcamak istemeyeceğini düşünüyor. Özellikle de bu kez faiz artırmaya ilk başlayan merkez bankası olması göz önüne alındığında. Bunun yerine AMB, bir sonraki adıma karar vermeden önce politikasının etkilerini ölçmek için zaman tanıyabilir.
2012-2015: riskin bedeli
2012'de Kıbrıs bankacılık sistemi çalkantılıyken borç almak, az kişinin karşılayabildiği bir lükstü. Yeni konut kredilerinin faizi yüzde 5'in üzerine çıktı; bu da tüm bir kuşağı konut piyasasının dışında bıraktı.
Küçük ve orta ölçekli işletmeler için borçlanma maliyeti yüzde 6'ya ulaştı. Takipteki krediler (NPL) nedeniyle zorlanan bankalar fiilen kredi vermeyi bıraktı; bu da büyüme girişimlerini boğdu.
2016-2021: sıfıra yakın faizler
AMB krize niceliksel genişleme (QE) politikasıyla karşılık verdi ve beş yıl boyunca piyasa neredeyse hiç maliyetsiz borç almaya alıştı. 2017 ile 2021 arasında Kıbrıs'taki ortalama konut kredisi faizi yüzde 2,00-2,50 ile tarihin en düşük seviyelerine indi. Paranın ilk kez neredeyse bedelsiz görülmesiyle yeni kredi talebi patladı.
1 milyon euronun üzerindeki büyük işletme kredilerinde ortalama faiz yaklaşık yüzde 3'e geriledi. Bu sayede şirketler borçlarını yeniden yapılandırabildi ve büyük projelere yeniden başlayabildi.
2022-2024: enflasyon geri dönüyor
Ucuz paranın dönemi 2022'de sona erdi. Enerji krizi ve enflasyon, AMB'yi tarihindeki en agresif faiz artırımlarına zorladı. 18 ay içinde konut kredisi faizleri yeniden yüzde 4,50-5,00'in üzerine çıktı.
Değişken faizli binlerce borçlunun aylık taksitleri yüzlerce euro arttı; bu da hane bütçelerini zorladı. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansman maliyeti yüzde 5,50-6,00'a sıçradı ve yatırım planları yeniden dondu.
Kıbrıs bugün neden daha az kırılgan
Son 15 yıl iki sonuca işaret ediyor. Birincisi, Kıbrıs artık zayıf halka değil. 2012'de ada, Avrupa'nın geri kalanına kıyasla yüksek bir risk primiyle borçlanıyordu. Bugün Kıbrıs'taki ortalama konut kredisi faizi yüzde 3,24 ile Avrupa ortalaması olan yüzde 3,54'ün altında; bu da yerel bankacılık sisteminin istikrara kavuştuğunu gösteriyor. Kıbrıslı bankalar fazla likiditeye sahip; bu sayede AMB'nin her artışını hemen müşterilerine yansıtmadan şokları emebiliyorlar.
İkincisi, borçlular 2022'de kendilerini tuzağa düşüren değişken faizlerden uzaklaşarak alışkanlıklarını değiştirdi. Yeni konut kredilerinin büyük çoğunluğu artık ilk üç ila beş yıl için sabit faizle çekiliyor; bu da hanehalklarını enflasyondan ve daha fazla faiz artışından koruyor.
