İnşaat ve otel sektörleri sık sık iş gücü açığından şikayet ederken, sendikalar geçici istihdam ajanslarının kullanımına karşı protesto düzenliyor; bu ajansların yabancı işçilerin kötü muamele görmesine yol açtığını savunuyorlar. Cyprus Mail, Kıbrıs'ta yasal olarak ikamet eden ve çalışan üçüncü ülke vatandaşlarının yanı sıra çalışmaya hak kazanan iltica başvuru sahiplerine ilişkin durumu özetlemeye çalıştı.
Bu ayın başında parlamentoda milletvekilleri, geçici istihdam ajanslarının “köle ticareti” ve “insan kaçakçılığı” ile bağlantılı olduğu yönündeki şikayetleri dile getirdi. SEK ve PEO sendikaları geçici ajans uygulamalarını kınadı ve bazı işletmecilerin personel “kiraladığını” (aşçılardan dadılara kadar) ve kısıtlayıcı bir iş gücü piyasası ortamı yarattığını iddia etti. Sendikalar, yabancı çalışma izinlerine olan bağımlılığın toplu sözleşmeleri ve yerel işçi haklarını zayıflatma riski taşıdığı konusunda uyarıyor ve sıkı denetimler ile bakanlık müdahalesi çağrısında bulunuyor.
Paralel olarak, 2024 sonundan bu yana Kıbrıs'ta yasal olarak ikamet eden binlerce Suriyeli ülkelerine döndü ve bu durum özellikle inşaat sektöründe yabancı iş gücü havuzunu azalttı. Sayıyı telafi etmek için hükümet yakın zamanda Mısır ve Hindistan gibi ülkelerle ikili ‘yapısal hareketlilik’ düzenlemeleri yaptı.
Kıbrıs'ta kimlerin – yani AB dışı uyrukluların – çalışabildiğini ve hangi sektörlerde çalışabildiğini öğrenmek için Göç ve Uluslararası Koruma Müsteşarlığı'na ulaştık.
Kıbrıs'ta kim çalışabilir?
Müsteşarlık, üçüncü ülke vatandaşlarının, Çalışma Dairesi ve Göç Dairesi'nin onayına tabi olarak, uygulanabilir iş gücü göç politikası kapsamında AB dışı uyrukluların istihdamına izin verilen sektörlerde Kıbrıs Cumhuriyeti'nde istihdam edilebileceğini bildirdi.
Bu sektörler arasında tarım, hayvancılık, yemek teslimatı, imalat, toptan ve perakende ticaret ile genel istihdam kategorisine giren iş gücü açığı yaşanan diğer meslekler yer alıyor.
Ev içi çalışma, AB dışı uyrukluların istihdamına izin verilen ayrı – ve büyük – bir sektördür.
Yabancı menfaatli şirketlerin çalışanları ve diğer yüksek nitelikli işçiler için ayrı düzenlemeler uygulanır; istihdamları belirli göç programları tarafından yönetilir.
Üçüncü ülke çalışanları kaç kişi?
Genel istihdam kategorisinde, en son verilere (2026 Ağustos sonu) göre toplam 26.710 geçerli ikamet ve çalışma izni bulunuyor.
Ana menşe ülkesine göre dağılım, bu işçilerin büyük çoğunluğunu Nepal, Hindistan, Mısır, Bangladeş, Sri Lanka ve Filipin vatandaşlarının oluşturduğunu gösteriyor. Pakistan, Vietnam, Rusya ve Lübnan gibi ülkelerden gelenlerin sayısı çok daha az. Nepal vatandaşları %28,8 ile ilk sırada yer alıyor, ardından %21,9 ile Hindistanlılar geliyor.
Buna ek olarak, toplamı 33.919 olan önemli sayıda ev işçisi bulunuyor. Ana menşe ülkeleri Nepal, Sri Lanka, Filipinler, Hindistan ve Vietnam.
İltica edenler çalışabilir mi?
İltica edenlerin Kıbrıs'ta yasal olarak çalışıp çalışamayacağı sorulduğunda, belirli koşullar altında çalışabilecekleri belirtildi.
Uluslararası koruma başvuru sahipleri, Çalışma Bakanı tarafından 29 Eylül 2023 tarihli 312/2023 sayılı Bakanlık Kararnamesi uyarınca ekonominin belirlenmiş sektörlerinde çalışabilir. Kağıt üzerinde, uluslararası koruma başvurusu yapıldıktan dokuz ay geçtikten sonra çalışmaya izin veriliyor. İşe alınmadan önce yardımlardan yararlanma hakları bulunuyor.
Ancak dokuz ay, başvurunun işleme alınma süresinin tipik olarak çok üzerinde – istisnalar olsa da – bu nedenle pratikte iltica edenlerin beklerken iş bulması pek olası değil.
İltica edenlerin çalışabileceği sektörler arasında tarım, çiftçilik, balıkçılık, hayvan barınakları ve evcil hayvan otelleri, imalat/işleme, atık yönetimi, ticaret/onarımlar, hizmet sunumu, yiyecek ve konaklama ile çamaşırhane hizmetleri yer alıyor. Her sektör içinde izin verilen belirli meslekler bakanlık kararnamesinde belirtilmiştir.
Şu anda çalışan iltica edenlerin sayısına ilişkin yetkili kurum İş Ofisi'dir.
Bu sayıları öğrenmek için çalışma bakanlığına başvurduk, ancak raporun yayına hazırlandığı tarihe kadar yanıt alamadık.
İltica edenler ne kadar kalabilir?
Göç Müsteşarlığı'nın takip sorusuna verdiği yanıta göre, bir kişinin iltica eden statüsünde kalması için sabit bir azami süre bulunmuyor.
Uluslararası koruma başvuru sahibi, başvurunun Asayiş Servisi tarafından ve/veya bir itirazın ardından Uluslararası Koruma İdari Mahkemesi tarafından nihai karar verilene kadar başvuruyu yaptığı tarihten itibaren Cumhuriyette kalma hakkına sahiptir.
Asayiş Servisi olumsuz karar verirse ve başvuru sahibi itirazda bulunmazsa, başvuru sahibi itiraz başvurusu için öngörülen sürenin dolmasına kadar Kıbrıs'ta kalma hakkını korur. Bu süre, inceleme prosedürünün türüne bağlı olarak 20 veya 10 gündür.
Dolayısıyla bir başvuru sahibinin kalma hakkı, iltica prosedürünün tamamlanmasına ve uygulanabilir itiraz süreçlerine bağlıdır; bir tavanla sınırlı değildir.
İltica başvurusu başarılı olursa, hak sahibi uluslararası korumanın tanınmasını gerektiren koşulların ortadan kalkmasına kadar Kıbrıs'ta kalabilir.
İltica başvuruları azalırken ne değişti?
Bu hafta Göç Müsteşarı Nicholas Ioannides milletvekillerine, bekleyen iltica başvurularının, müsteşarlığın Haziran 2024'te kurulduğu dönemdeki yaklaşık 24.000'den 12.500'ün altına düştüğünü söyledi.
İltica edenlerdeki keskin düşüş göz önüne alındığında, üçüncü ülke vatandaşlarına ilişkin herhangi bir politika değişikliği olup olmadığını müsteşarlığa sorduk.
Yanıtları şöyle oldu: “İltica başvurularındaki ve düzensiz gelişlerdeki önemli azalma, Kıbrıs göç politikasının temel hedeflerini değiştirmez. Hükümet, düzensiz göçü ve göç prosedürlerinin kötüye kullanılmasını önlemeye ve mücadele etmeye devam ederken, uluslararası korumanın gerçekten hak edenlere tanınmasını sağlayacaktır.”
İnşaat alanında yabancı işçiler var ama iş gücü açığı sürüyor
Müsteşarlık, iltica edenlerin Kıbrıs'a iş gücü piyasası amacıyla kabul edilmediğini vurguladı.
“İstihdam erişimi, başvuru sahiplerinin başvuruları incelenirken kendilerini desteklemelerini sağlamak amacıyla belirli koşullar altında ve sınırlı sektörlerde sağlanır. İş gücü piyasasının uzun vadeli ihtiyaçlarını ele almak bu nedenle hedefli, düzenlenmiş ve gerçek ekonomik ihtiyaçlara duyarlı özel yasal göç kanallarını gerektirir.”
İltica veya uluslararası koruma hakkı tanınan kişiler, statüleri süresince sektör/meslek kısıtlaması olmaksızın çalışabilir.
İnşaat müteahhitlerinin işçi eksikliği şikayetleri ve birçok Suriyelinin eş zamanlı ayrılışı sorulduğunda, Göç Müsteşarlığı, Suriye'deki gelişmelerin ardından Kıbrıs'ın 2025'te Suriyeli aileler için gönüllü dönüş şeması başlattığını, bu şemanın dönüş yardımı ile bir eşin Kıbrıs'ta tanımlı bir süre için yasal olarak çalışmaya devam etme olanağını birleştirdiğini bildirdi.
Müsteşarlığa göre, “olumlu sonuçlar nedeniyle şema 2026'da geliştirilip tekrarlandı.”
Girişim, Kıbrıs'ta zaten bulunan deneyimli işçilerin yasal ve kontrollü kanallar aracılığıyla istihdamda kalmalarına izin vererek gönüllü dönüşleri iş gücü piyasası ihtiyaçlarıyla dengelemeyi amaçlıyor.
Üçüncü ülke vatandaşlarını işe almak isteyen işverenler, Kıbrıs'ın iş gücü göç politikası kapsamında belirlenen prosedürlere ve koşullara tabidir. Boş pozisyon başvuruları Çalışma Dairesi tarafından incelenir, ikamet ve çalışma izinleri ise Göç Dairesi tarafından daha sonra verilir.
“Kıbrıs ayrıca, Mısır gibi ülkelerle, Çalışma Bakanlığı tarafından izlenen ve yasal işe alımı kolaylaştırırken Cumhuriyetin yetkili makamları tarafından işçilerin haklarının korunmasını sağlayan yapılandırılmış iş gücü hareketlilik düzenlemeleri yoluyla işbirliğini güçlendirdi.”
Yemek dağıtım sürücüleri neden yurt dışından işe alınıyor?
Yemek dağıtım sürücülerini getiren istihdam ajanslarına geçerek, iltica hakkı sahiplerinin bu işi yapabileceği sayı göz önüne alındığında neden böyle olduğu sorduk.
Müsteşarlık, yemek teslimat sektöründeki istihdamın Çalışma Dairesi tarafından yürütülen bir ‘iş gücü piyasası testi’ne tabi olduğunu söyledi.
Yasal olarak Kıbrıs'ta bulunan iltica edenler ve üçüncü ülke uyruklu öğrenciler de ilgili mevzuatta belirtilen koşullar ve yetkili makam tarafından onaylanan bir istihdam sözleşmesi kapsamında yemek dağıtım işine erişebilir.
“Çalışma Dairesi işverenin talebini onaylar ve bir istihdam sözleşmesini damgalar, ardından göç makamları ikamet ve çalışma izni verirse, bu durum iş gücü piyasası testinin işverenin personel ihtiyacının mevcut Kıbrıslı veya AB iş gücü veya yemek dağıtım sektöründe istihdama erişimi olan Cumhuriyet'te yasal olarak ikamet eden diğer kategorilerdeki kişiler tarafından yeterince karşılanamadığını gösterdiği anlamına gelir.”
Onay, iş gücü piyasası testinin Cumhuriyet'te zaten bulunan işçilerden oluşan gerçek bir kıtlık olduğunu göstermesi halinde verilir.
AB dışı ülkelerden gelen yabancı öğrenciler eğitimleri sırasında yarı zamanlı çalışmaya izin verilir.
Bu kişiler, tanınmış yükseköğretim kurumlarına kabul edilmiş, tam zamanlı bir eğitim programına kayıtlı, ilk akademik dönemlerini tamamlamış ve ikinci akademik dönemlerine kayıt yaptırmış olmaları halinde istihdama erişebilir.
İstihdam, öğrencinin ders saatleri dışında gerçekleşmelidir. Şu anda haftalık çalışma saati 20 saati aşamaz. Derslerin yapılmadığı dönemlerde haftalık çalışma saati 38 saati aşamaz.
Öğrenciler ev işçisi olarak ve aşağıdaki sektörlere giren mesleklerde çalışabilir: konaklama; imalat/sanayi; hizmetler; toptan ve perakende ticaret; tarım ve hayvancılık; sağlık ve sosyal bakım.
Kıbrıs'ta eğitim gören üçüncü ülke uyruklu kişilerin sayısına ilişkin güncel veriler henüz yayımlanmadı. Ancak 2023-2024 akademik yılını haritalayan bir Milli Eğitim Bakanlığı raporuna göre, kolej ve üniversitelere kayıtlı toplam öğrenci sayısı 58.941.
AB dışı uyruklular %16 (veya 9.430 kişi), AB uyruklular %40,2 ve Kıbrıslılar %43,8 oranındadır.
