NASA'nın Perseverance keşif aracı için Mars'taki yaşam bir sprint değil, gerçek bir maraton oldu. Altı tekerlekli robotik kâşif, beş yılı aşkın süredir Mars yüzeyinde istikrarlı bir şekilde ilerliyor. Araç bu süre boyunca antik yaşam izleri arıyor, gezegenin jeolojisini ve iklimini inceliyor ve Dünya'ya getirilmek üzere kaya örnekleri topluyor.
Araç şu ana kadar 26.09 mil (41.99 km) yol katetti. Bu mesafe, resmi maraton uzunluğu olan 26.22 mil (42.2 km) değerine oldukça yakın. Perseverance görev yöneticisi Robert Hogg'a göre araç, bu mesafeyi büyük olasılıkla önümüzdeki ay aşacak.
Otomobil büyüklüğündeki keşif aracı, 18 Şubat 2021'de Mars'a iniş yaptı. Görevin ilk planlanan süresi bir Mars yılı, yani yaklaşık 687 Dünya günü olarak belirlenmişti.
Caltech'teki Perseverance yardımcı proje bilimcisi Ken Farley, Reuters'a NASA aracılığıyla iletilen açıklamasında şunları söyledi: "Araç sağlıklı durumda devam ediyor ve güç kaynağında en az on yıllık ömür kaldı. Görevin süresi NASA'nın yapacağı seçimlere bağlı olacak."
Bilimsel cihazlarla donatılmış olan Perseverance, Jezero Krateri ve çevresinde çalışıyor. Mars'ın kuzey yarımküresindeki bu bölgenin geçmişte suyla dolu olduğu ve antik bir göl havzasına ev sahipliği yaptığı düşünülüyor. Bölgede suyla ilgili çeşitli özellikler bulunuyor. Bunlar arasında üç milyar yıldan eski, bir nehrin göle aktığı yelpaze şeklinde antik bir tortul birikinti de yer alıyor.
Mars bugün soğuk ve ıssız olsa da, çok eski çağlarda daha kalın bir atmosfere ve daha sıcak bir iklime sahipti. Bu koşullar yüzeyde sıvı suyun bulunmasına olanak tanıyordu. Bilim insanları, Mars'ta hiç yaşam olup olmadığını belirlemeye büyük önem veriyor. Su, yaşamın temel bileşeni kabul ediliyor. Bu durum, sulu bir geçmişe sahip Jezero Krateri'ni araç için önemli bir inceleme alanı haline getiriyor.
NASA, Perseverance'ın en önemli keşfini geçen yıl duyurdu. Krater içinden alınan ve milyarlarca yıl önce göl tabanındaki tortudan oluşan kırmızımsı bir kaya örneği, antik mikrobiyal yaşamın olası izlerini taşıyor. Araştırmacılar, aracın tespit ettiği minerallerin antik mikrobiyal aktiviteyi yansıtabileceğini, ancak biyolojik olmayan süreçlerle de oluşabileceğini belirtti.
Farley, "Bunların gerçekten Mars'taki yaşamın kanıtı olup olmadığını değerlendirmek için ek çalışmalar gerekiyor. Bu da örneklerin, gerekli cihazları barındıran Dünya'daki laboratuvarlarda analiz edilmesini gerektiriyor" dedi.
Farley sözlerine şöyle devam etti: "Perseverance, gelecekteki bir robotik veya insanlı görevle Dünya'ya getirilme umuduyla kaya örnekleri toplamaya devam edecek."
Araç ayrıca Mars'taki organik moleküller hakkında da kanıtlar topladı. Diğer bulgular arasında Mars atmosferinin elektriksel olarak aktif olduğunun belgelenmesi yer alıyor. Araç, toz şeytanı adı verilen hortumlarla ilişkili elektriksel deşarjları tespit etti. Ayrıca Mars'ta görünür ışıkta ilk kez bir kutup ışığı (aurora) gözlemledi; gökyüzü yumuşak bir yeşil parıltıyla aydınlandı.
İlk yıllarında Perseverance, Jezero Krateri'ni dolduran gölün yaşam döngüsünü 3.7 milyar yıl öncesine kadar belgeledi. Farley'e göre göl başlangıçta sığdı ve krater tabanına tuz açısından zengin tortular bıraktı. Daha sonra en az 30 fit (9 metre) derinliğe ulaştı ve kumlu tortular göle birikerek bir delta oluşturdu.
'YAŞAMIN KÖKENİ'
Araç şu anda Jezero Krateri'nin hemen dışında çalışıyor ve büyük olasılıkla dört milyar yıldan eski antik kayaları inceliyor. Dünya gibi Mars da yaklaşık 4.5 milyar yıl önce oluştu. Dolayısıyla bu kayalar, gezegenin tarihinin çok erken bir dönemine ait.
Farley şunları ekledi: "Bu zaman dilimi ve yüzey ortamı, Dünya'da yaşamın ortaya çıktığı dönemdekine çok benziyor. Bu döneme ait kayalar Dünya'da tamamen yok olduğu için Mars, biyoloji öncesi kimyayı ve belki de yaşamın kökenini araştırmak için kilit bir analog ortam sunuyor."
NASA'nın Mars'ta çalışan ikinci bir keşif aracı daha var: Curiosity. Bu araç 2012'de Mars ekvatorunun hemen güneyindeki Gale Krateri'ne indi ve şu ana kadar 22.93 mil (36.91 km) yol katetti. Mars yüzeyinde en fazla mesafe kateden araç ise NASA'nın Opportunity aracı oldu. Opportunity, 2004-2019 yılları arasındaki görevi boyunca 28.06 mil (45.16 km) yol katetti.
Perseverance, Mars'a Ingenuity adlı küçük bir helikopter de getirdi. Bu helikopter, başka bir gezegende güç ile çalışan ve kontrollü uçuş gerçekleştiren ilk hava aracı oldu. Son derece ince Mars atmosferinde 72 kez başarıyla uçtu, toplam 10.5 mil (17 km) mesafe katetti ve yaklaşık 79 fit (24 metre) yüksekliğe ulaştı.
Jezero Krateri'nin içindeki ve dışındaki farklı ortamlar, bu bölgeyi Mars'ın geçmişi hakkında özellikle aydınlatıcı kılıyor.
Farley sözlerini şöyle tamamladı: "Perseverance'ın hem bir göl-nehir sistemini hem de zaman olarak belki yarım milyar yıl ayrı olan erken Mars kabuğunu keşfedebilmesi, Jezero bölgesinin yüzeyde beş yıl geçtikten sonra bile bilimsel olarak vermeye devam ettiği anlamına geliyor."
