NASA'nın Curiosity gezgini, daha önce Dünya dışında hiç denenmemiş bir deney gerçekleştirerek Mars'ta yeni organik bileşikler tespit etti. Bilim insanları Kızıl Gezegen'in geçmişte yaşama ev sahipliği yapıp yapmadığını araştırmaya devam ediyor.
Altı tekerlekli gezginin gezegenin ekvatoru yakınındaki kurumuş bir göl yatağında oluşan kayada tespit ettiği yedi farklı organik bileşikten beşi, Mars'ta daha önce hiç tanımlanmamıştı. Deney ayrıca, Dünya'daki canlı organizmalarda genetik bilgiyi taşıyan molekül olan DNA'nın öncüllerine benzer bir yapıya sahip başka bir organik bileşiğin varlığına dair ipuçları ortaya koydu.
Organik bileşikler, ağırlıklı olarak karbon atomlarının diğer elementlerle bağ kurmasıyla oluşan moleküllerdir ve Dünya'daki tüm yaşamın yapısal temelini oluşturur. Mars'ta tespit edilen organik bileşiklerin toplam sayısı artık düzinelere ulaştı. Ancak bilim insanları, tüm bu bileşiklerin biyolojik olmayan süreçlerle de oluşmuş olabileceğini belirtti.
Mars, Dünya ve güneş sistemindeki diğer gezegenler gibi yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluştu. Tarihinin erken dönemlerinde Mars, bugünkü soğuk ve kurak halinden çok daha sıcak ve nemli bir gezegendir. Araştırmacılar, gezginin örneklediği kayanın — akan su tarafından biriktirilen tortunun — en az 3,5 milyar yıl öncesine ait olduğunu tahmin etti.
Curiosity bilim ekibi üyesi ve Nature Communications dergisinde salı günü yayımlanan çalışmanın baş yazarı Florida Üniversitesi'nden astrobiolog ve gezegen bilimci Amy Williams şunları söyledi: "Mars'ın yaşama ev sahipliği yaptığını henüz söyleyemiyoruz, ancak bulgularımız Dünya'da yaşamın ortaya çıktığı dönemde Mars'ın yaşanabilir bir dünya olduğuna dair kanıtları güçlendiriyor."
Geçmiş yaşamın varlığına dair kesin kanıtların belirlenmesi, şu an için kaya örneklerinin test edilmek üzere Dünya'ya getirilmesini gerektiriyor.
Williams, "Açık olmak gerekirse, bu çalışmayla yaşam kanıtı bulmadık, ancak Mars'ta mevcut olan yapı taşı moleküllerini daha iyi tanımlamaya devam ediyoruz" dedi.
Curiosity, Mars yüzeyinde antik bir çarpmayla oluşan Gale kraterine 2012 yılında indi. Gezgin, şimdi açıklanan deneyi 2020 yılında kraterin Glen Torridon bölgesinde gerçekleştirdi. Bu bölgedeki bol miktarda kil minerali, bir zamanlar burada su bulunduğunu gösteriyor. Mars'ta mikrobiyal yaşam ortaya çıktıysa, su kütleleri muhtemelen yaşam alanı olmuştur.
Williams, kil minerallerinin organik molekülleri diğer minerallerden daha iyi koruyabildiğini ve bu nedenle bu tür bileşikleri bulmak için iyi bir hedef olduğunu belirtti.
Deney, gezginin SAM (Sample Analysis at Mars) adlı cihazıyla gerçekleştirildi. Gezgin, 19. yüzyıl İngiliz paleontolog onuruna "Mary Anning" adı verilen bir noktada ana kayaya delgi yaptı. Toz haline getirilen kaya örneği, karmaşık organik maddeyi SAM cihazının algılayabileceği daha küçük parçalara ayıran bir kimyasal içeren küçük bir kaba bırakıldı.
Williams şunları ekledi: "Bu çalışma, makromoleküler karbon olarak adlandırılan daha büyük ve daha karmaşık organik maddenin, gezegenin sert radyasyon koşullarına rağmen Mars ana kayasının yüzeyine yakın bölgelerinde mevcut olduğunu ve korunduğunu doğruluyor. Deney ayrıca bu parçalanma sürecinden Mars'ta daha önce görülmemiş küçük organik moleküller de ortaya çıkardı."
Williams, "Curiosity gezgini, Mars'ta yaşam ortaya çıktıysa yaşamın var olmak isteyeceği yerler olan yaşanabilir ortamları aramak için inşa edildi. Bu çalışma, Mars ortamlarının geçmişte yaşanabilir olduğu ve bildiğimiz şekliyle yaşam için gerekli malzemelere sahip olduğu hikayesine katkıda bulunuyor" dedi.
Bilim insanları geçen yıl, bir başka NASA gezgini olan Perseverance'ın farklı bir kraterde elde ettiği bir kaya örneğinin, kayanın oluşumu sırasında mikropların dahil olduğu kimyasal reaksiyonlar tarafından üretilmiş olabilecek özellikler içerdiğini duyurdu.
NASA gezginleri, organik maddelerin keşfi de dahil olmak üzere Mars'ın yaşanabilirliğini anlamada ön saflarda yer alıyor.
Williams son olarak şunları söyledi: "Bu organik maddenin jeolojik süreçlerden mi, meteorit düşüşünden mi yoksa yaşamdan mı geldiğini henüz söyleyemesek de çalışmamız, yaşamdan kaynaklanan karmaşık organik madde Mars'ta korunmuşsa mevcut ve gelecekteki gezgin cihazlarıyla onu tespit edebilmemiz gerektiğini gösteriyor."
