Orta Doğu'daki kırılgan ateşkes, ABD ve İran'ın Körfez'de karşılıklı ateş açmasıyla Salı günü ciddi şekilde sarsıldı. İki taraf, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü için mücadele ediyor.
İran Meclis Başkanı Mohammad Baqer Qalibaf, Salı günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, ABD ve müttefiklerinin dört haftalık ateşkesi ihlal ettiğini belirtti. Qalibaf, bu ihlallerin hayati öneme sahip su yolundaki gemicilik ve enerji geçişini tehlikeye attığını vurguladı.
Qalibaf açıklamasında şu ifadeleri kullandı: "Mevcut durumun devamının ABD için katlanılmaz olduğunu çok iyi biliyoruz, oysa biz henüz başlamadık bile."
KÖRFEZ'DE SALDIRILAR
ABD ordusu Pazartesi günü yaptığı açıklamada, altı İran küçük botunu, ayrıca seyir füzelerini ve insansız hava araçlarını imha ettiğini duyurdu. Bu operasyon, Başkan Donald Trump'ın "Özgürlük Projesi" adını verdiği kampanya kapsamında, mahsur kalan tankerlere boğazdan geçişlerinde eşlik etmek üzere donanmayı bölgeye göndermesinin ardından gerçekleşti.
Küresel petrol, gübre ve diğer emtia tedarikinin önemli bir bölümünü taşıyan dar su yolu, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırılar başlatmasından bu yana fiilen kapalı durumda. Bu durum, dünya genelinde fiyat artışlarına neden oldu.
Pazartesi günü Körfez'deki birçok ticaret gemisi patlama veya yangın bildirdi. Büyük bir ABD askeri üssüne ev sahipliği yapan Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki bir petrol limanı ise İran füzeleri tarafından ateşe verildi.
İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu; mayın, insansız hava aracı, füze ve hızlı saldırı botu tehditleriyle boğazı fiilen kapatırken, ABD ise İran limanlarını abluka altına alarak karşılık verdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, Pazartesi günkü olayların krizin askeri bir çözümünün olmadığını gösterdiğini söyledi. Araqchi, Pakistan'ın arabuluculuğunda barış görüşmelerinin ilerlediğini belirterek ABD ve BAE'yi bir "bataklığa" çekilmemeleri konusunda uyardı.
ABD ordusu, iki ABD ticaret gemisinin Donanma güdümlü füze muhriplerinin desteğiyle boğazdan geçtiğini açıkladı, ancak geçişin ne zaman gerçekleştiğini belirtmedi.
İran ise herhangi bir geçişin yapılmadığını reddetti. Buna karşın denizcilik şirketi Maersk, ABD bayraklı Alliance Fairfax adlı geminin Pazartesi günü ABD askeri eskortu eşliğinde Körfez'den çıktığını duyurdu.
Bölgedeki ABD kuvvetleri komutanı, filosunun altı küçük İran botunu imha ettiğini açıkladı. İran bu iddiayı da reddetti. İran medyası bir askeri komutana atıfla, ABD kuvvetlerinin iki küçük ticari botu hedef aldığını ve beş sivilin hayatını kaybettiğini öne sürdü.
İran ayrıca Pazartesi günü, boğaza yaklaşan bir ABD savaş gemisine ateş açtığını ve gemiyi geri dönmek zorunda bıraktığını bildirdi. İranlı yetkililer daha sonra ateşin uyarı atışı niteliğinde olduğunu ifade etti.
Reuters, iki tarafın çelişkili açıklamalar yapması nedeniyle boğazdaki olayları bağımsız olarak doğrulayamadı.
Güney Kore, ticaret gemilerinden HMM Namu'nun boğazdan geçerken makine dairesinde patlama ve yangın yaşadığını, ancak gemideki kimsenin yaralanmadığını açıkladı. Hükümet sözcüsü, yangının bir saldırıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirsiz olduğunu söyledi.
Yine Pazartesi günü İngiliz denizcilik güvenlik ajansı UKMTO, BAE açıklarında iki geminin vurulduğunu bildirdi. Emirlikler petrol şirketi ADNOC ise boş petrol tankerlerinden birinin İran insansız hava araçları tarafından vurulduğunu duyurdu.
BAE PETROL LİMANI ALEVLER İÇİNDE
İran yetkilileri, İran kontrolü altında olduğunu söyledikleri genişletilmiş bir deniz alanının haritasını yayımladı. Bu alan, boğazın ötesine uzanarak BAE kıyılarının uzun bölümlerini de kapsıyor.
Önemli bir petrol limanı olan Fujairah'ta yangına neden olan saldırı dahil, BAE içinde bir gün boyunca süren insansız hava aracı ve füze saldırılarının ardından BAE; İran saldırılarının ciddi bir tırmanma anlamına geldiğini belirterek karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu açıkladı.
İran haritası, Umman Körfezi'nde yer alan Fujairah ve bir diğer Emirlikler limanı olan Khorfakkan'ı da içeriyor. BAE, çatışmanın başlangıcından bu yana kapalı boğazı atlatmak için bu iki limana güveniyordu.
İran'ın bu limanlara erişim üzerinde kontrol sağlaması durumunda, Körfez Arap devletine karşı neredeyse tam bir deniz kuşatması anlamına gelecek.
İran devlet televizyonu, askeri yetkililerin "ABD ordusunun maceracılığına" yanıt olarak BAE'ye saldırdıklarını teyit ettiğini duyurdu.
BAE Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Anwar Gargash, Salı günü Abu Dabi'nin bölgesel ve diğer müttefiklerinden dayanışma mesajları aldığını söyledi. Gargash bu mesajların "İran'ın saldırgan olduğunu ve Körfez'deki krizin tırmanmasından sorumlu olduğunu teyit ettiğini" belirtti.
BARIŞ ÇABALARI TIKANDI
Orta Doğu'daki savaş binlerce cana mal oldu ve küresel ekonomiyi sarstı. ABD ve İranlı yetkililer bir tur yüz yüze barış görüşmesi yaptı, ancak yeni toplantılar düzenleme girişimleri başarısız oldu.
Trump, ABD-İsrail saldırılarının İran'dan gelen yakın tehditler olarak nitelendirdiği unsurları ortadan kaldırmayı amaçladığını söyledi. Trump bu unsurlar arasında İran'ın nükleer ve balistik füze programlarını, Hamas ve Hizbullah'a verdiği desteği ve "tehditkar faaliyetlerini" sıraladı.
İran devlet medyası Pazar günü, ABD'nin 14 maddelik İran teklifine yanıtını Pakistan aracılığıyla ilettiğini ve İran'ın bu yanıtı incelediğini duyurdu. Her iki taraf da ayrıntı vermedi.
Söz konusu teklif, İran'ın nükleer enerji ve araştırma programlarına ilişkin görüşmelerin savaşı sona erdirme ve gemicilik güvenliği konusundaki anlaşmalardan sonraya bırakılmasını öngörüyor. Trump hafta sonu yaptığı açıklamada teklifi hâlâ incelediğini, ancak büyük olasılıkla reddedeceğini söyledi.
Yetkililerin Reuters'a verdiği bilgiye göre, en son ABD istihbaratı savaşın başlamasından bu yana İran'ın nükleer programında sınırlı hasar olduğunu gösteriyor.
Trump, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını nükleer silah yapabilecek noktaya kadar işlemesini önlemek için bu stokları ortadan kaldırmak istiyor. İran ise nükleer bomba yapma niyetinde olmadığını söylüyor.
