Pablo Escobar, Joaquín 'El Chapo' Guzman ve Nemesio 'El Mencho' Oseguera Cervantes kıskançlıktan çatlayabilir. Dünyanın en zengin karteli hâlâ Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve liderleri yataklarında huzur içinde ölme şansına sahip. Ancak kartelin en eski üyelerinden biri olan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), örgütten ayrıldı. Hiçbir uyarı, hiçbir açıklama yapmadan çekildi.
BAE, kartelin üçüncü büyük üreticisi konumunda. Bu nedenle ayrılığın birkaç önemli sonucu olacak. İlk sonuç, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla birlikte petrol fiyatının düşmesi olacak. Fiyat, hatta savaş öncesi seviyenin altına bile inebilir. Bir yıl önce Brent petrol varili yaklaşık 65 dolardan satılıyordu; bu hafta ise 119 dolara ulaştı.
Bir kartelin tüm amacı, arzı kısıtlayarak ürünün fiyatını yüksek tutmaktır. Bu da üreticilerin disiplinli olmasını gerektirir. Çünkü fiyatları yüksek tutmayı başardıklarında bazı üreticiler diğerlerinden daha fazla kazanır. Petrol herkese aynı fiyattan satılır, ancak bir varil petrol üretmenin maliyeti OPEC üyeleri arasında büyük farklılıklar gösterir.
Bu yüzden OPEC içinde her zaman üretim kotaları üzerine bir pazarlık süreci yaşanmıştır. BAE genellikle kartelin en büyük üreticisi ve fiili lideri olan Suudi Arabistan'dan daha yüksek bir kota istemiştir. Ancak bu sadece açgözlülükten kaynaklanmıyordu. İki ülke, kalan petrolün ne zaman satılamaz hale geleceği, yani 'donmuş varlık' haline geleceği konusunda derin bir görüş ayrılığı yaşıyor.
Büyük petrol şirketlerinin tüm CEO'ları ve CFO'ları, fosil yakıtların küresel ısınma üzerindeki yıkıcı etkisi nedeniyle eninde sonunda terk edilmesi gerektiğini biliyor. Bu gerçeği 1960'lardan beri biliyorlar, çünkü kendi bilim insanları onlara bunu söyledi. Onlar gerçek 'inkârcılar' değiller; söylediklerine inanmıyorlar. Sadece yalan söylüyorlar.
Stratejileri 50 yıldır aynı: Servetlerini biriktirip emekli olana kadar düzeni ayakta tutmak. O günden bu yana en az on kuşak üst düzey petrol yöneticisi servetini biriktirdi. Şüphe ve kafa karışıklığı yaydılar, rüşvet verdiler ve karaladılar. Muhtemelen fosil yakıt kullanımının sona ermesini onlarca yıl geciktirdiler. Ama her güzel şeyin bir sonu vardır.
Şu anda kesinlikle 'son strateji' dönemine giriyoruz. BAE ile Suudi Arabistan arasındaki anlaşmazlık da tam olarak bununla ilgili. Gerçek rakamlar elbette gizli, ancak akla yatkın bazı tahminler verelim: Suudi Arabistan, petrol talebinin 20 yıl daha sürebileceğini ve sadece kademeli olarak düşeceğini düşünüyor. BAE ise talebin 10 yıl içinde çökeceğine inanıyor.
Suudiler gibi düşünüyorsanız, fiyatı düşük ve talebi yüksek tutarak düşüşü birkaç on yıla yaymak istersiniz. Yani topraktan mümkün olduğunca çok petrol çıkarmaya çalışırsınız. BAE gibi düşünüyorsanız, petrolün hâlâ değeri varken mümkün olduğunca çok satmak istersiniz. Kotalar, karteller ve uzun vade umurunuzda olmaz. Çünkü petrol için uzun vade çoktan sona erdi.
Suudiler ile BAE arasındaki bu ayrılık bir süredir görünür durumdaydı. Ancak Trump'ın İran'a karşı açtığı savaş bu süreci hızlandırdı. Maliyet açısından enerji yatırımları zaten fosil yakıtlardan ayrılıp yenilenebilir ve nükleer enerjiye yöneliyordu. Petrol arzındaki belirsizlik bu geçişi daha da hızlandıracak.
Geçen yıl dünya genelinde yenilenebilir ve nükleer enerjiye 2,2 trilyon dolar yatırım yapıldı. Buna karşılık kömür, petrol ve gaza sadece 1,1 trilyon dolar yatırıldı. Bu yılın sonunda oran muhtemelen üçe bir olacak. Peki BAE gibi küçük ama petrol zengini bir devlet ne yapsın? Hâlâ alıcı varken ucuza satıp çıkmak.
Bu nedenle Hürmüz Boğazı konusunda uygulanabilir bir anlaşma sağlandığında petrol fiyatı muhtemelen hızla düşecek. Bu durum, savaşın neden olduğu hızlı yükselişlerin ardından yaşanan yavaş düşüşlerden farklı olacak. Elbette bunun bazı olumsuz yanları da var: Çok ucuz petrol önümüzdeki birkaç yılda çok daha fazla petrolün yakılması anlamına geliyor. Hatta Donald Trump'ı ABD ara seçimlerindeki yenilgiden bile kurtarabilir.
OPEC'te de görev yapmış eski Suudi Petrol Bakanı Şeyh Ahmed Zaki Yamani bir keresinde şöyle demişti: 'Taş Devri, dünya taş tükendiği için sona ermedi. Petrol Çağı da dünyanın petrolü tükendiği için sona ermeyecek.'
Doğru söylemiş. Petrol Çağı sona eriyor çünkü fosil yakıt kullanmanın gerçek bedeli, yani kontrolden çıkan iklim değişikliği ve savaş, artık taşınamayacak kadar büyük. Ayrıca daha ucuz alternatif enerji kaynakları da mevcut. Bunun bir nedeninin de toplumsal olarak biraz daha akıllandığımız olduğuna inanmak isterdim. Ama yine de bu zaferi kabul ediyorum.
