ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü İran ile yapılacak anlaşmanın çerçevesinin kendisine iletildiğini söyledi. Trump, kesin metni beklediğini belirtirken, Tahran'ın yanlış davranması halinde ülkeye yönelik saldırıların yeniden başlatılabileceği uyarısında bulundu.
Üst düzey bir İranlı yetkili, Trump'ın şimdiye kadar reddettiği bir İran önerisinin Hürmüz Boğazı'nda gemi geçişlerini açacağını ve ABD'nin İran'a yönelik ablukasını sona erdireceğini açıkladı. Yetkili, önerinin İran'ın nükleer programıyla ilgili görüşmeleri ise daha sonraki bir aşamaya bıraktığını belirtti.
Trump, Florida'nın West Palm Beach kentinden Miami'ye uçağa binmeden önce kendisine sorulan İran önerisi hakkındaki soruyu şöyle yanıtladı: "Bana anlaşmanın çerçevesini anlattılar. Şimdi kesin metni verecekler."
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda önerilerin kabul edilebilir olduğunu düşünmediğini ekledi. Başkan, İran'ın yaptıklarının bedelini henüz yeterince ödemediğini ifade etti.
İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatıp başlatmayacağı sorulduğunda Trump şu yanıtı verdi: "Bunu söylemek istemem. Yani, bunu bir muhabire söyleyemem. Yanlış davranırlarsa, kötü bir şey yaparlarsa, şu an göreceğiz. Ama bu olabilir, bir ihtimal var."
İRAN DİPLOMASİYE HAZIR OLDUĞUNU AÇIKLADI
Trump, İran'ın asla nükleer silaha sahip olamayacağını defalarca dile getirdi. Başkan, Cuma günü en son İran önerisinden memnun olmadığını söyledi. İran Dışişleri Bakanı ise ABD'nin yaklaşımını değiştirmesi halinde Tahran'ın diplomasiye hazır olduğunu açıkladı.
Reuters ve diğer haber kuruluşları, geçen hafta boyunca Tahran'ın nükleer meseleler çözülmeden önce boğazı yeniden açmayı önerdiğini bildirdi. Yetkili, bu yeni takvimin artık aracılar yoluyla ABD'ye iletilen resmi bir öneride somutlaştırıldığını doğruladı.
Trump Cuma günü ayrıca "insani açıdan" askeri seçeneği tercih etmediğini söyledi. Başkan, kongre liderlerine ateşkesin düşmanlıkları "sona erdirmesi" nedeniyle savaşı yasayla belirlenen süre ötesine uzatmak için onların iznine ihtiyacı olmadığını bildirdi.
Trump aceleci olmadığını sürekli vurgulasa da, İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü kırması yönünde iç baskı altında. Boğaz, dünya petrol ve gaz tedarikinin yüzde 20'sini engelledi ve ABD'de benzin fiyatlarını yükseltti. Trump'ın Cumhuriyetçi Partisi, ülkenin Kasım ayındaki ara seçimlerde oy kullanmasıyla birlikte yüksek fiyatlar nedeniyle seçmen tepkisi riskiyle karşı karşıya.
İran medyasına göre Tahran'ın 14 maddelik önerisi şunları içeriyor: ABD kuvvetlerinin İran çevresindeki bölgelerden çekilmesi, ablukanın kaldırılması, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, tazminat ödenmesi, yaptırımların kaldırılması ve Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesi ile boğaz için yeni bir kontrol mekanizması.
ABD ve İsrail, dört hafta önce İran'a yönelik bombardıman kampanyasını askıya aldı. Ancak taraflar, küresel enerji arzında tarihin en büyük kesintisine yol açan, küresel piyasaları sarsan ve daha geniş bir küresel ekonomik gerileme endişelerini artıran savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya yaklaşmış görünmüyor.
İran iki aydan uzun süredir kendi gemileri dışında Körfez'den yapılan neredeyse tüm gemi taşımacılığını engelliyor. Geçen ay ABD, İran limanlarından kalkan gemilere kendi ablukasını uyguladı.
Washington, İran'ın nükleer silah elde etmesini engelleyen bir anlaşma olmadan savaşı bitirmeyeceğini defalarca açıkladı. Binlerce kişinin ölümüne yol açan savaşta Trump, Şubat ayında nükleer görüşmeler sürerken saldırıları başlatırken bu hedefi öne sürmüştü. İran ise nükleer programının barışçıl olduğunu söylüyor.
Gizli diplomasiyi tartışmak için isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey İranlı yetkili, Tahran'ın nükleer görüşmeleri daha ileri bir aşamaya erteleme yönündeki son önerisinin anlaşmayı kolaylaştırmaya yönelik önemli bir değişim olduğuna inandığını söyledi.
Öneri kapsamında savaş, İsrail ve ABD'nin bir daha saldırmayacağı garantisiyle sona erecek. İran boğazı açacak, ABD ise ablukasını kaldıracak.
Daha sonraki görüşmeler ise İran'ın nükleer programına getirilecek kısıtlamalar karşılığında yaptırımların kaldırılması üzerine yapılacak. İran, nükleer programını askıya almayı kabul etse bile Washington'ın barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkını tanımasını talep ediyor.
Yetkili, "Bu çerçeve altında, daha karmaşık olan nükleer mesele üzerindeki müzakereler, daha elverişli bir atmosfer yaratmak için son aşamaya taşındı" dedi.
