UNHCR, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ve Uluslararası Denizcilik Odası (ICS), denizde sıkıntı içinde bulunan mülteci ve göçmenlere müdahale konusunda hükümetlere, gemi kaptanlarına ve denizcilik operatörlerine yardımcı olmak amacıyla güncellenmiş bir kurtarma rehberi yayımladı.
Denizde Kurtarma: Mülteci ve Göçmen Hareketleri Bağlamında İlkeler ve Uygulamalara İlişkin Rehber başlıklı kılavuzun yeni baskısı, ölümcül gemi kazalarının daha fazla can kaybını önlemek için güçlü uluslararası koordinasyon ihtiyacını ortaya koymaya devam ettiği bir dönemde yayımlandı.
Rehber, denizde kurtarmaya katılan tüm tarafların insani ve yasal yükümlülüklerini ortaya koyuyor. Bu yükümlülükler arasında sıkıntıdaki kişileri ayrım gözetmeksizin kurtarma ve onları güvenli bir yere indirme zorunluluğu yer alıyor.
Kılavuzun yayımlanması, 1951 Mülteci Sözleşmesi'nin 75. yıl dönümünün kutlandığı yıla da denk geliyor. Üç kuruluş, denizde hayat kurtarma görevinin uluslararası hukuktaki en açık ahlaki ve yasal yükümlülüklerden biri olmaya devam ettiğini belirtti.
UNHCR Uluslararası Koruma ve Çözümler Bölümü Direktörü Elizabeth Tan, “Yenilenen Kurtarma Rehberi, denizdeki en açık ahlaki ve yasal görevlerden birini yerine getirmeye yardımcı pratik bir araçtır: sıkıntıdaki mülteci ve göçmenleri kurtarmak ve onları güvenli bir yere ulaştırmak” dedi.
Tan, rehberin UNHCR, IMO, denizcilik sektörü, insani yardım kuruluşları ve sivil toplum örgütlerinin ortak taahhüdünü yansıttığını ve devletlerin denizde hayat kurtarma konusundaki temel sorumluluğunu desteklemeyi amaçladığını söyledi.
Tan, “Hiç kimse, daha güvenli yollar bulunmadığı sürece, güvenlik ve istikrar arayışı içinde çaresiz kalmadıkça kendi ya da ailesinin hayatını denizde tehlikeye atmaz” diye konuştu.
Tan, “Ancak bu korkunç gemi kazaları kaçınılmaz olarak kabul edilemez. Bunlar önlenebilir” ifadelerini kullandı.
UNHCR verilerine, yetkililere ve ortaklara göre Akdeniz, 2025 yılında dünyanın en ölümcül deniz rotalarından biri olmaya devam etti. Bu rotada 1.953 kişi hayatını kaybetti ya da kayboldu.
Güney ve Güneydoğu Asya rotasında da yıl içinde tehlikeli deniz yolculuklarına kalkışan 6.500'den fazla Rohingya mültecisinin arasında 892 ölüm ya da kayıp kaydedildi. Bu rota, mülteci ve göçmen deniz yolculukları için dünyada en yüksek ölüm oranına sahip güzergah oldu.
Öte yandan, Batı Afrika Atlantik rotası geçen yıl 424 can kaybına sahne oldu. Bu durum, tehlikenin Akdeniz'in çok ötesine uzandığını ortaya koyuyor.
Rehberin 2015 yılında yayımlanan önceki baskısının üzerine inşa edilen yeni sürüm, sıkıntıdaki kişilerin hızlı kurtarılması ve güvenli karaya çıkarılması için yasal standartlar ve pratik prosedürler konusunda daha ayrıntılı yönlendirme sunuyor.
Kılavuz ayrıca karaya çıkarma işleminin, kurtarılan kişilerin ciddi risklerle karşılaşmayacağı yerlerde yapılması gerektiğini vurguluyor. Bu riskler arasında geri itme (refoulement) tehlikesi de bulunuyor.
Rehber altı dilde hazırlandı: Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca. Kılavuz, gemi kaptanları, gemi sahipleri, devlet yetkilileri, sigorta şirketleri ve kurtarma operasyonlarına dahil olan diğer aktörler için pratik bir küresel kaynak olarak tasarlandı.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, denizdeki can kayıplarının “devam eden bir insanlık trajedisi” olduğunu söyledi. Dominguez aynı zamanda sahil güvenlik birimlerinin, donanmaların, arama kurtarma ajanslarının ve ticari gemilerin rolünü de takdir etti.
Dominguez, “Sahil güvenliklerin, donanmaların, arama kurtarma ajanslarının ve ticari gemilerin denizde sıkıntıdaki bireyleri kurtararak daha yüksek bir ölüm oranını engellemek için gösterdikleri yorulmak bilmez çabaları takdir etmeliyiz” dedi.
Dominguez, “Yerleşik yasal yükümlülükler denizde somut eyleme dönüştürülmelidir. Bu yenilenen rehber hükümetler için netlik sağlıyor ve gemi kaptanları ile mürettebata pratik adımlar sunuyor” diye ekledi.
ICS Genel Sekreteri Thomas A. Kazakos, küresel denizcilik sektörünün denizde sıkıntı yaşayan kişilere genellikle ilk müdahale eden taraf olduğunu belirtti.
Kazakos, “Gemi kaptanları ve mürettebatı, profesyonellik ve insaniyetle hareket ediyor; çoğu zaman hayat kurtarmak için ticari görevlerinin ötesine geçiyor” dedi.
Kazakos, “Bu yenilenen rehber, söz konusu çabaları desteklemek için pratik bir netlik sağlıyor. Kurtarma operasyonlarının güvenli, öngörülebilir ve uluslararası hukuka uygun şekilde yürütülmesine yardımcı oluyor. Aynı zamanda devletler ve paydaşlar arasındaki zamanında karaya çıkarmayı sağlama ortak sorumluluğunu da pekiştiriyor” ifadelerini kullandı.
