ABD ordusu, hafta sonu yapılan görüşmelerin İran ile savaşı sona erdirecek bir anlaşma üretemediğini belirterek Pazartesi günü İran limanlarına giren ve çıkan tüm deniz trafiğine abluka uygulayacağını açıkladı. Bu gelişme, iki haftalık kırılgan ateşkesi tehlikeye düşürdü.
Cumartesiden Pazar sabahına kadar süren İslamabad görüşmeleri, on yıldan uzun süre sonra gerçekleşen ilk doğrudan ABD-İran teması ve İran'ın 1979 İslam Devrimi'nden bu yana en üst düzey müzakereler olarak tarihe geçti. Müzakereler, Salı günü başlayan ateşkesin ardından gündeme geldi. Ateşkes, Körfez genelinde binlerce kişinin hayatını kaybettiği, hayati enerji arzını sekteye uğratan ve bölgesel çatışma korkularını alevlendiren altı haftalık savaşı sona erdirmeyi amaçlıyordu.
ABD Merkez Komutanlığı Pazar günü yaptığı açıklamada, abluka işleminin doğu saatiyle sabah 10.00'da (TSİ 17.00) başlayacağını ve Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ndeki tüm İran limanlarını kapsayacağını duyurdu. Komutanlık, ablukanın tüm ülkelerin gemilerine ayrım gözetmeksizin uygulanacağını belirtti.
ABD ordusu, Hürmüz Boğazı'ndan İran dışındaki limanlara gidip gelen gemilerin engellenmeyeceğini açıkladı. Ablukanın başlamasından önce ticari denizcilere resmi bir bildirim gönderileceğini ekledi.
Başkan Donald Trump da Pazar günü ABD kuvvetlerinin uluslararası sularda İran'a geçiş ücreti ödeyen her gemiyi durduracağını söyledi.
Trump sosyal medyadan yaptığı açıklamada "Yasadışı geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizlerde güvenli geçiş hakkına sahip olmayacak" dedi ve ekledi: "Bize ya da barışçıl gemilere ateş açan her İranlı paramparça edilecek!"
Trump ayrıca ABD Donanması'nın, küresel enerji arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir geçit olan Hürmüz Boğazı'na İranlıların döşediği mayınları temizlemeye başlayacağını bildirdi.
Denizcilik verileri Cumartesi günü petrol dolu üç dev tankerin Boğaz'dan geçtiğini gösterse de, Pazartesi günü ABD ablukası öncesinde tankerlerin bu su yolundan uzak durduğu görüldü.
İran: 'Hiçbir Ders Alınmamış'
Trump'ın Pazar günkü ilk açıklamalarının ardından İran Devrim Muhafızları, Boğaz'a yaklaşan askeri gemilerin ateşkes ihlali sayılacağını ve sert bir karşılık verileceğini uyardı. Bu açıklama, tehlikeli bir tırmanma riskinin altını çizdi.
ABD'li bir yetkili, İran'ın Washington'ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurma, büyük zenginleştirme tesislerini sökme ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu devretme çağrısını reddettiğini söyledi.
Aynı yetkili, İran'ın ABD'nin Hamas, Hizbullah ve Husilere mali desteği kesme ile Hürmüz Boğazı'nı tamamen açma taleplerini de geri çevirdiğini belirtti.
İran medyasına göre birçok konuda uzlaşı sağlandı ancak Boğaz ve İran'ın nükleer programı temel anlaşmazlık noktaları olarak kaldı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, bir "İslamabad Mutabakat Muhtırası"na çok yaklaşılmışken "maksimalizm, sürekli değişen hedefler ve abluka" ile karşılaştıklarını söyledi.
Arakçi "Hiçbir ders alınmamış. İyi niyet iyi niyet doğurur. Düşmanlık düşmanlık doğurur" dedi.
Altı haftalık savaş binlerce kişinin ölümüne yol açtı, küresel ekonomiyi sarstı ve İran'ın Boğaz'daki trafiği engellemesiyle petrol fiyatlarını fırlattı.
Pazartesi erken saatlerinde görüşmelerin başarısızlığının ardından ABD doları ve petrol fiyatları yükselirken Asya borsaları geriledi.
Trump, Fox News'in "Sunday Briefing" programında petrol ve benzin fiyatlarının Kasım'daki ara seçimlere kadar yüksek kalabileceğini söyledi. Bu açıklama, savaşın olası siyasi yansımalarını nadir görülen bir şekilde kabul etmesi anlamına geliyordu.
İran Cumhurbaşkanı Kalibaf ise sosyal medyada Washington bölgesindeki benzin fiyatlarının haritasını paylaşarak "Şu anki pompa fiyatlarının tadını çıkarın. Sözde 'abluka' ile birlikte. Yakında 4-5 dolarlık benzini özleyeceksiniz" diye yazdı.
Müzakereler Devam Edecek mi?
Trump, Fox News'e verdiği röportajda İran'ın müzakerelere devam edeceğine inandığını söyledi ve İslamabad görüşmelerini "çok samimi" olarak nitelendirdi.
Trump "İran'ın masaya döneceğine inanıyorum çünkü hiç kimse 'nükleer silah istiyoruz' diyecek kadar aptal olamaz, üstelik ellerinde hiçbir koz yok" dedi.
Ancak birkaç saat sonra ABD Başkanı, "çaresiz" İran'ın müzakere masasına dönüp dönmemesini umursamadığını söyledi.
Trump, Florida'daki gecelik konaklamasından Washington'a döndükten sonra gazetecilere "Geri dönmezlerse benim için sorun yok" dedi.
Kalibaf, ekibinin "ileriye dönük girişimler" sunmasına rağmen ABD'nin Tahran'ın güvenini kazanmadaki başarısızlığını suçladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmeleri telefonda değerlendirdi ve Tahran'ın "dengeli ve adil bir anlaşma" istediğini belirtti.
Pezeşkiyan, İran devlet medyasının aktardığına göre Putin'e "ABD uluslararası hukuk çerçevesine dönerse bir anlaşmaya ulaşmak uzak değil" dedi.
