ABD ile İran arasında askeri gerilimi sona erdirme konusunda varılan anlaşma, uluslararası piyasalara anında rahatlama getirerek petrol fiyatlarını düşürdü ve enerji arzına ilişkin endişeleri hafifletti.
Ancak 16 Haziran Salı günü itibarıyla küresel nakliye sektöründe tablo çok daha karmaşık.
Anlaşmanın, aylardır süren aksaklıkların ardından dünyanın en önemli enerji koridorlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden açması bekleniyor. Ancak detaylar sınırlı ve kalıcı bir ateşkes için henüz müzakere yapılmış değil.
Reuters'a göre ABD Başkanı Donald Trump Pazartesi günü yaptığı açıklamada Washington ile Tahran arasında ön anlaşmanın imzalandığını söyledi. Ancak her iki ülke de kalıcı bir çözüm için daha fazla görüşme yapılması gerektiğini belirtti.
Anlaşma, Nisan ayında ilan edilen kırılgan ateşkesi 60 gün daha uzatacak ve İran'ın Şubat ayında ABD ve İsrail'in saldırısından bu yana fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına izin verecek.
Reuters'ın haberine göre duyurunun ardından petrol fiyatları 10 Mart'tan bu yana en düşük seviyesine geriledi. Bu durum, piyasaların su yoluyla enerji akışının kademeli olarak yeniden başlayabileceğine dair umutlarını yansıtıyor.
Yine de nakliye sektörü için normale dönüşün yavaş olması bekleniyor.
Basra Körfezi'nde yaklaşık 600 gemi mahsur kalmış durumda. Bunun yanı sıra, Umman Körfezi'nde yüzlerce gemi bölgeye girip yük almak için bekliyor. Gemi sahipleri, sigortacılar ve tüccarlar Hürmüz Boğazı'nın güvenli bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağını değerlendirmeye devam ediyor.
Anlaşma gerilimin azalmasına yönelik umutları artırsa da, nakliye kuruluşları ve piyasa analistleri temkinli olmaya devam ediyor. Güvenlik durumunun hala değişken olduğu ve güvenin geri gelmesinin zaman alacağı uyarısında bulunuyorlar.
Bloomberg'in aktardığı nakliye verilerine göre, Basra Körfezi'nde neredeyse 600 gemi halen mahsur durumda ve seyrüsefer tamamen düzeldiğinde ayrılmayı bekliyor.
Aynı zamanda, Umman Körfezi'nde 300'den fazla boş yük gemisi bölgeye girip mal yüklemek için bekliyor. Bu durum, dünyanın en önemli ticaret koridorlarından birinde son yılların en büyük deniz trafiği sıkışıklıklarından birini oluşturuyor.
Körfez'de bekleyen gemilerden 98'i ham petrol tankeri, 88'i ise rafine ürün ve petrol türevi taşıyor.
Bu rakamların ardında, uluslararası piyasalara ulaşmayı bekleyen milyonlarca varil petrol ve büyük miktarlarda enerji ürünü bulunuyor.
Anlaşma bu akışların yeniden başlamasının önünü açmış olabilir, ancak sürecin ilk piyasa tepkisinin gösterdiği kadar hızlı olması beklenmiyor.
Şimdilik petrol piyasaları daha istikrarlı enerji akışına dönüşü fiyatlıyor gibi görünüyor. Ancak analistler, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının basitçe bir düğmeye basılarak çözülebilecek bir mesele olmadığını söylüyor.
Fiziksel akışlar nispeten hızlı toparlanmaya başlayabilir, ancak güzergaha duyulan güvenin daha uzun sürede gelmesi bekleniyor.
Son birkaç aydır rafineriler, enerji ithalatçıları ve ticaret şirketleri tedarik planlarını yeniden yapmak, alternatif rezervler oluşturmak ve yeni enerji ürünü kaynakları aramak zorunda kaldı.
Hürmüz Boğazı başka bir aksama olmadan işlese bile, bu değişikliklerin birçoğunun hemen tersine çevrilmesi pek olası değil.
İşte bu nedenle odak noktası artık siyasi açıklamalardan, sahada ve denizdeki pratik göstergelere kayıyor.
Savaş risk primleri, tanker navlunları, fiili gemi geçişleri, ton-mil talebi ve kiralayıcı davranışları piyasaların bölgenin daha istikrarlı bir döneme girdiğine inanıp inanmadığını gösterecek.
Özellikle sigorta maliyetleri yakından takip edilecek. Bu maliyetler, sigortacıların yeni olay riskinin azaldığını mı yoksa bölgenin yeni aksaklıklara açık olmaya devam ettiğini mi düşündüğünü gösterecek.
Operasyonel tablo da karmaşık olmaya devam ediyor. Bölgedeki güvenlik rejimi, kullanılacak koridorlar, olası mayın temizleme operasyonları ve İran'ın seyrüsefer üzerinde uygulamaya devam edebileceği kontrolün kapsamına ilişkin sorular sürmektedir.
Reuters, İran'ın boğazın kontrolünü Umman'la birlikte elinde tutacağını, ABD'nin ise su yolunun 60 gün boyunca ücretsiz olacağını ve bu şartın nihai anlaşmanın parçası olmasını beklediğini bildirdi.
