ABD Başkanı Donald Trump, İran'da "geriye kalanları yıkmaya henüz başlamadıklarını" söyleyerek altyapıya yönelik saldırıların şiddetini artıracağını yineledi. Aynı saatlerde onlarca ülke, Hürmüz Boğazı üzerinden hayati enerji sevkiyatlarını yeniden başlatmanın yollarını arıyordu.
ABD-İsrail ortak hava saldırısıyla başlayan İran savaşı yaklaşık beş haftadır bölgede kaos yaratmaya ve finansal piyasaları sarsmaya devam ediyor. Bu durum Trump üzerinde çatışmayı hızla çözme baskısını artırıyor.
İran'daki yeni liderlerle aracılar üzerinden yürütülen müzakerelerin sınırlı ilerleme göstermesi üzerine Trump son günlerde söylemini sertleştirdi.
Trump, Perşembe geç saatlerinde sosyal medyadan şu mesajı paylaştı: "ABD ordusu İran'da geriye kalanları yıkmaya henüz başlamadı bile. Sırada köprüler var, ardından elektrik santralleri." Trump, İran liderliğinin "ne yapılması gerektiğini bildiğini ve bunun HIZLA yapılması gerektiğini" ekledi.
Trump daha önce, ABD'nin Tahran ile büyük kuzeybatı banliyösü Kerac arasındaki yeni inşa edilen bir köprüyü bombalamasına ait videoyu paylaşmıştı. B1 köprüsünün bu yıl trafiğe açılması planlanıyordu. İran devlet medyasına göre ABD saldırısında 8 kişi hayatını kaybetti, 95 kişi yaralandı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Aragçi bir açıklamada, "Tamamlanmamış köprüler dahil sivil yapılara saldırmak İranlıları teslim olmaya zorlayamaz" dedi.
Uydu görüntüleri, Hürmüz Boğazı'nda stratejik konumdaki İran adası Kışım'ın limanından bu hafta başında duman yükseldiğini gösterdi.
ABD'NİN OLASI SAVAŞ SUÇLARI ENDİŞESİ
100'den fazla Amerikalı uluslararası hukuk uzmanı Perşembe günü, ABD kuvvetlerinin eylemleri ve üst düzey yetkililerin açıklamalarının "uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası insancıl hukukun ihlallerine, olası savaş suçları dahil, ciddi endişeler doğurduğunu" belirtti.
Uzmanların imzaladığı mektup, özellikle Trump'ın Mart ortasında yaptığı "ABD, İran'a sırf eğlence olsun diye saldırabilir" açıklamasına dikkat çekti. Mektupta ayrıca Pentagon Şefi Pete Hegseth'in Mart başında söylediği "Biz aptalca angajman kurallarıyla savaşmayız" ifadesi de alıntılandı.
Trump Çarşamba gecesi yaptığı konuşmada İran'ın sivil enerji santrallerine yönelik tehditlerini yineledi ve düşmanlıkları sona erdirmek için net bir zaman çizelgesi vermedi. Bu durum İran'ın misilleme sözleri vermesine yol açarken küresel hisse senedi fiyatlarını baskıladı ve Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde kapalı kalacağı endişesiyle petrol fiyatlarını fırlattı.
İngiltere, Perşembe günü yaklaşık 40 ülkenin katılımıyla serbest seyir hakkını yeniden sağlamanın yollarını aramak için sanal bir toplantıya ev sahipliği yaptı. Toplantıdan somut bir anlaşma çıkmadı; ancak katılımcılar tüm ülkelerin boğazı serbestçe kullanabilmesi gerektiği konusunda uzlaştı.
BM GÜVENLİK KONSEYİ BAHREYN TASARISINI OYLAYACAK
Diplomatlar, BM Güvenlik Konseyi'nin Cumartesi günü boğaz çevresindeki ticari gemileri korumaya yönelik bir Bahreyn karar tasarısını oylayacağını bildirdi. Ancak veto yetkisine sahip Çin, güç kullanımına yetki verilmesine açıkça karşı çıktı.
Çin'in BM Temsilcisi Fu Cong, Güvenlik Konseyi'nde şunları söyledi: "Herhangi bir askeri eylem, hukuka aykırı ve ayrım gözetmeyen güç kullanımını meşrulaştırmak anlamına gelir. Bu kaçınılmaz olarak durumun daha da tırmanmasına ve ciddi sonuçlara yol açar."
İran, normalde dünya toplam petrol ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı'nı 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarına misilleme olarak fiilen kapattı.
Tahran, boğazın gelecekteki kontrolü için rakip bir vizyon sunarak komşu Umman ile gemilerin izin ve lisans almasını gerektiren bir protokol hazırladığını açıkladı.
AB Dış Politika Şefi Kaja Kallas, Tahran'ın planına itiraz ederek İran'ın gemilerin geçmesi için ülkelere haraç kesmesine izin verilemeyeceğini söyledi. Kallas sosyal medyada "Uluslararası hukuk geçiş ücreti sistemlerini tanımaz" diye yazdı.
İRAN'IN ORTADOĞU ENERJİSİ ÜZERİNDE BOĞMA TEHDİDİ
Çatışmanın, petrol tankerlerini hedef alarak ve ABD askeri üslerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerine saldırarak Hürmüz Boğazı'nı kapatabildiğini gösteren İran'a Ortadoğu enerji arzı üzerinde boğucu bir kontrol bırakabileceğinden endişe ediliyor.
Körfez ülkeleri meşru müdafaa haklarını saklı tuttuklarını belirtiyor; ancak son bir aydır tekrarlanan İran saldırılarına askeri yanıt vermekten kaçınarak çok daha yıkıcı bir topyekûn Ortadoğu savaşına tırmanmayı önlemeye çalışıyor.
Kuveyt, Cuma günü hava savunmasının iki kez füze ve drone'ları engellemeye çalıştığını bildirdi.
Savaş başladığından bu yana Ortadoğu genelinde binlerce kişi hayatını kaybetti ve on binlerce kişi yaralandı. Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu heyet başkanı Perşembe günü tıbbi ihtiyaçların katlanarak arttığını ve malzemelerin tükenebileceğini söyledi.
Yakıt kıtlığı Asya genelinde ekonomik baskılara yol açtı ve yakında Avrupa'yı da etkilemesi bekleniyor. İki BM kuruluşunun hazırladığı rapor ise keskin ekonomik yavaşlamanın Afrika'da bir geçim maliyeti krizini tetikleyebileceği uyarısında bulundu.
