Avrupa Merkez Bankası, Güneydoğu Avrupa'daki hanelerin daha ucuz sınır ötesi ödeme seçenekleri varken pahalı para transfer hizmetlerine bağımlı kalmaya devam ettiği uyarısında bulunarak Tek Euro Ödeme Alanı (SEPA) konusunda kamuoyunun daha fazla bilinçlenmesini istedi.
ECB'nin yakın tarihli bir blog yazısında, SEPA'nın artık 41 Avrupa ülkesini bağladığı belirtildi. Katılımcı ülkeler arasında euro transferlerinin yurt içi ödemeler kadar kolay ve ucuz yapılmasını sağlıyor ancak birçok tüketici sistemden ve faydalarından habersiz.
Bulgular, dijital ödemelerin ve anlık transferlerin hızla genişlediği ancak entegre Avrupa ödeme hizmetlerine geçişin hâlâ evrildiği Kıbrıs gibi ülkeler için özel önem taşıyor.
ECB'nin analizi, altı Güneydoğu Avrupa ülkesini inceleyen OeNB Euro Survey verilerine dayanıyor ve analizde havalelerin önemi, para transferi maliyetleri ile Avrupa ödeme entegrasyonuna ilişkin sınırlı kamuoyu anlayışı vurgulanıyor.
Her yıl euro bölgesindeki göçmen işçiler, diğer AB ülkelerindeki ve bloca katılmayı hedefleyen komşu ülkelerdeki yakınlarını desteklemek için milyarlarca euro gönderiyor.
Euro bölgesinin en yeni üyesi Bulgaristan yılda yaklaşık 3 milyar euro havale geliri elde ederken, Arnavutluk'a gelen akış 2,5 milyar euronun üzerinde ve gayri safi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 8,4'ünü oluşturuyor; bu oran Bulgaristan'da yüzde 2,1.
Hane halkı düzeyinde Arnavutluk'ta beşte biri, yani yüzde 21'i havale aldığını bildirirken, bu oran Bosna Hersek'te yüzde 17, Kuzey Makedonya'da yüzde 10, Sırbistan'da yüzde 9, Bulgaristan'da yüzde 8 ve Romanya'da yüzde 4.
Bu transferlerin önemine rağmen geleneksel bankacılık kanalları hâlâ baskın değil.
Araştırılan altı ülkede havale alanların yaklaşık üçte biri parayı akraba veya arkadaşlar aracılığıyla nakit alıyor, diğer üçte biri ise fiziksel para transferi şirketlerini kullanıyor.
Ülkeler arasındaki farklar büyük. Banka üzerinden transferler Bulgaristan'da daha yaygın kullanılırken, Arnavutluk'ta alıcıların yarısından fazlası para transferi şirketlerine güveniyor.
Bu alternatifler pahalı olabiliyor. Nakitten nakite transferlerde ücretler genellikle yüzde 6 ile 12 arasında değişirken, banka dışı sağlayıcılar üzerinden dijital transferler yüzde 1,5 ile 4,5 arasında maliyet oluşturabiliyor.
Dahil olan ülkelere, sağlayıcıya ve ödeme kanalına göre aynı transfer için ücretler 10 puanlık farktan fazla değişebiliyor.
ECB, yüzde 5'lik bir transfer ücretinin Bulgaristan'ın yıllık havale girişlerinde yaklaşık 140 milyon euroya, Arnavutluk'un aldığı havalelerde ise 130 milyon euroya denk geleceğini tahmin etti.
Buna karşılık SEPA transferleri, alıcıların euro cinsinden hesaplara sahip olduğu ve döviz dönüşüm ücretlerinden kaçınabildiği durumlarda sınır ötesi euro ödemelerini yurt içi işlemler kadar basit ve ucuz hale getirmek üzere tasarlandı.
SEPA'dan önce sınır ötesi euro transferleri genellikle daha yavaş olur, farklı ulusal standartları içerirdi ve önemli ölçüde daha yüksek ücretlere tabi olurdu.
Coğrafi kapsamı artık tüm euro bölgesi ülkelerini, euro bölgesi dışındaki AB üye devletlerini ve artan sayıda aday ülkeyi kapsıyor.
Bulgaristan ve Romanya 15 yıldan uzun süredir dahil edildi. Arnavutluk ve Kuzey Makedonya 2024'te, Sırbistan ise 2025'te katıldı.
Bosna Hersek resmen Ağustos 2026'da üyelik için başvurdu.
ECB, SEPA'nın coğrafi kapsamına dahil edilmenin otomatik olarak tam işlevsel bir ödeme sisteminin hemen kullanılabilir olduğu anlamına gelmediğini vurguladı.
Genişlemesine rağmen kamuoyu bilinci şaşırtıcı derecede sınırlı kalıyor.
Araştırmaya katılan tüketicilerin yüzde 40'ından azı ülkesi ne kadar süredir kapsamda olursa olsun SEPA'yı duymuş.
Bilinç düzeyi gelir, eğitim ve finansal okuryazarlığı daha yüksek kişilerde daha fazla.
Üçüncü düzey eğitim almış tüketiciler, sadece ilkokul eğitimi olanlara kıyasla SEPA'yı duyma olasılığı yaklaşık 17 puan daha yüksek.
ECB ayrıca, araştırmaya katılan ülkelerdeki tüketicilerin onda birinden azının sahip olduğu kripto varlıkların bilinirliğinin önemli ölçüde daha yüksek olduğuna dikkat çekti; en yüksek sahiplik oranı sadece yüzde 6'ya ulaştı.
Kurum, daha fazla bilincin mutlaka farklı finansal kararlara dönüşmediğini kabul etti. Mevduat sigortası garantileri hakkında bilgi vermenin bilinci artırabileceği ancak tüketici davranışını önemli ölçüde değiştiremeyebileceğini gösteren araştırmalara atıf yaptı.
Yine de ECB, ödeme tercihlerindeki nispeten küçük değişikliklerin haneler için anlamlı tasarruflar sağlayabileceğini savundu.
Eve para gönderen göçmen işçiler için pahalı nakit tabanlı hizmetlerin SEPA transferleriyle değiştirilmesi, daha fazla kolaylık, hız, güvenilirlik ve güvenlik yanında doğrudan finansal fayda sağlayabilir.
Kıbrıs dijital ödemelere geçişte kayda değer ilerleme kaydetti.
Temmuz 2026'da yayımlanan Kıbrıs Merkez Bankası (CBC) raporuna göre 2025 yılının ikinci yarısında nakitsiz ödeme işlemleri yıllık bazda yüzde 8 artarak 174 milyona ulaştı, toplam değeri ise yüzde 9 artarak 148 milyar euroya yükseldi.
Kart ödemeleri tüm nakitsiz işlemlerin yüzde 75'ini oluşturdu ve bu oranla Kıbrıs euro bölgesinde en yüksek paya sahip oldu; blok ortalaması yüzde 57.
Ülke anlık ödemelerde de önemli ilerleme kaydetti.
AB Anlık Ödemeler Yönetmeliği'nin uygulanmasının ardından Kıbrıs'ta tüm SEPA kredi transferleri içinde anlık transferlerin hacim payı yüzde 1'in altından neredeyse yüzde 32'ye yükseldi.
Değer bazında payları yaklaşık yüzde 9'a çıktı. Ortalama anlık ödeme 1.500 euro olurken, geleneksel SEPA kredi transferlerinde bu tutar 5.500 euro.
Bankaların anlık ödemeleri 7/24 işlemesini ve fonların alıcılara on saniye içinde ulaşmasını zorunlu kılan AB kuralları, 9 Ekim 2025'te gönderim için zorunlu hale geldi.
Çerçeve ayrıca alıcının adının uluslararası banka hesap numarası (IBAN) ile doğrulanması da dahil olmak üzere daha güçlü güvenceler getirdi.
Kıbrıs bu arada yurt içi ödemelerde başka bir gelişmeye hazırlanıyor; önerilen bankalar arası hizmet müşterilerin sadece alıcının cep telefonu numarasını kullanarak para transferi yapmasına olanak tanıyacak.
2027 yılının ilk çeyreğinde devreye alınması düşünülen hizmet, cep telefonu numaralarını banka hesaplarına bağlı vekil kimlikler olarak kullanacak ve uygun transferlerde müşterilerin IBAN bilgilerini paylaşma ihtiyacını ortadan kaldıracak.
ECB'nin son bulguları, bir sonraki zorluğun teknolojiyi sadece genişletmek değil, tüketicilerin zaten mevcut olan ödeme altyapısını anlamasını ve tam olarak kullanmasını sağlamak olduğunu vurguluyor.
Kart ödemeleri ve anlık transferlerde kayda değer ilerleme kaydeden Kıbrıs için sınır ötesi ödemeleri daha ucuz ve erişilebilir kılma yönündeki daha geniş Avrupa çabası, ulus ötesi finansal bağları olan hanelere, işletmelere ve çalışanlara ek fayda sağlayabilir.
