Fransız altyapı devi Meridiam, Kıbrıs ile Yunanistan arasında planlanan Büyük Deniz Bağlayıcısı (Great Sea Interconnector) projesinin işletmecisi olan şirketin kontrolünü ele geçirmek için anlaşmaya vardı. Çarşamba günü imzalanan anlaşmayla Meridiam, Yunanistan'ın bağımsız iletim sistemi operatörü Admie'nin çoğunluk hissesini satın alarak projenin yüzde 49,9 hissesine sahip oldu ve yönetimi devraldı. Bu hamle, Akdeniz'deki enerji altyapısında önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Meridiam, imza öncesinde yaklaşık 23 milyar dolar (19,9 milyar euro) değerinde varlık portföyüne sahipti. Anlaşma, Admie'nin yaklaşık üç yıl süren çoğunluk hissedarlığını sona erdirerek Fransız grubu projenin sürücü koltuğuna oturttu. Eski Kıbrıs Enerji Bakanı George Papanastasiou, Meridiam'ın kontrolü ele almasının projenin geleceğine 'kesinlikle yardımcı olacağını' belirterek, 'Bu çok iyi bir haber. Bu, finansman arayan bir projeye katılan uygulanabilir bir fon' dedi. Ayrıca, bu gelişmenin Yunanistan ve Kıbrıs hükümetlerinin Avrupa Yatırım Bankası'ndan (AYB) finansman sağlama çabalarına da katkıda bulunabileceğini ekledi.
Kıbrıs Enerji Bakanı Michael Damianos, Meridiam'ın katılımının projeye 'tremendous new momentum' kazandırdığını ve Kıbrıs ile Yunanistan'ın elektrik bağlantısı konusunda ortak kararlılıklarını gösterdiğini belirtti. Bakan, Meridiam'ın katılımının projenin geleceği için 'güvenoyu' olduğunu ve hükümetin kararlarını Avrupa Yatırım Bankası'nın due diligence çalışmasının sonuçlarına göre alacağını söyledi. Damianos, Kıbrıs'ın anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını ancak nihai yatırım kararı için AYB'nin incelemesini beklediğini vurguladı.
Proje, Kıbrıs ile Yunanistan arasında yaklaşık 900 kilometrelik bir denizaltı elektrik kablosu döşenmesini öngörüyor. Bu bağlantı sayesinde Kıbrıs, Avrupa ana karasının elektrik şebekesine bağlanacak ve ada uzun süredir devam eden enerji izolasyonundan kurtulacak. Tamamlandığında Kıbrıs, Yunanistan ve İsrail'in elektrik şebekelerini birbirine bağlayacak olan projede ilerleme şu ana kadar yavaş ilerledi. Fransız kablo üreticisi Nexans, Mart ayında kullanılacak kablo türünün denizaltı denemesinin başarıyla tamamlandığını duyurdu.
Yetkililer, anlaşmanın Avrupa Birliği'nin enerji geçiş hedefleriyle uyumlu olduğunu ve bölgedeki yenilenebilir enerji kaynaklarının entegrasyonunu kolaylaştıracağını belirtiyor. AB Enerji Komiseri Dan Jorgensen, projeyi Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu sona erdirecek 'kilit stratejik bağlantı' olarak nitelendirirken, Avrupa Komisyonu proje için 658 milyon euro hibe sağladı. Ancak Avrupa Savcılık Ofisi (EPPO), geçen Eylül ayında projeyle ilgili bir soruşturma başlattığını duyurdu. Soruşturmanın, Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis'in kayınpederi Michael Gourzis'in kısmen sahibi olduğu bir şirketle ilgili olduğu bildirildi; Gerapetritis bu iddiaları reddetti.
Projenin finansmanı konusunda Kıbrıs ve Yunanistan hükümetleri arasında geçen yıl anlaşmazlık yaşanmıştı. Kıbrıs hükümeti, proje tamamlanmadan önce Admie'ye yıllık 25 milyon euro ödeme yapmayı kabul etmiş ancak somut ilerleme eksikliğini gerekçe göstererek ödemeleri durdurmuştu. Papanastasiou, ilk taksitin proje 'bütünüyle uygulanmaya başladığında' ödeneceğini söylemişti. Meridiam'ın bu yatırımı, şirketin Avrupa enerji altyapısındaki varlığını güçlendirme stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Fransız grup, daha önce Sofya Havalimanı işletmesi, İngiltere'de M8 otoyolu bakımı ve Türkiye'de beş hastane inşası gibi birçok ülkede enerji ve ulaşım altyapısı projelerine imza atmıştı.
Yunanistan Enerji Bakanı Stavros Papastavrou, Perşembe günü yaptığı açıklamada projenin 'bir Yunanistan, Kıbrıs ya da Türkiye meselesi değil, bir Avrupa meselesi' olduğunu vurguladı. Meridiam'ın kontrolü ele almasının 'hızlanma ve uygulama için yeni ve güçlü bir ivme yarattığını' belirten Papastavrou, anlaşmanın Yunanistan ile Fransa arasındaki yakın ilişkileri gösterdiğini söyledi. Admie'nin artık azınlık hissesine sahip olduğunu ve Meridiam'ın daha önce İngiltere ile Almanya arasında 2,8 milyar euro değerinde benzer bir denizaltı elektrik bağlantısı inşa ettiğini hatırlattı. Bakan, elektrik bağlantılarının Avrupa'nın ve özellikle Doğu Akdeniz'in enerji güvenliği için hayati olduğunu belirterek, projenin olası Türk itirazlarına karşı 'uluslararası hukuk ve deniz hukuku çerçevesinde kendi gücümüze güveneceğiz' dedi.
