İran, Pakistan'ın arabuluculuğuyla sağlanan iki haftalık ateşkes kapsamında Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişi yeniden sağlamayı ve karşı saldırılarını durdurmayı kabul etti. Anlaşma, Donald Trump'ın İran'ın sivil altyapısına yönelik yıkıcı saldırı başlatma süresinin dolmasına iki saatten kısa bir süre kala gerçekleşti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran'ın düşmanlıklara son vereceğini ve İran'a yönelik saldırıların durdurulması koşuluyla boğazdan geçişi garanti edeceğini açıkladı. Boğaz, normal koşullarda küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini taşıyor. Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, kalıcı bir anlaşma için İran ve ABD heyetlerinin cuma günü İslamabad'da buluşmaya davet edildiğini bildirdi.
Ateşkes haberiyle birlikte Asya piyasalarında petrol fiyatları düştü, borsalar yükseldi ve dolar değer kaybetti. Haftalardır İran'ın eylemiyle kapalı olan ve enerji fiyatlarını tırmandırarak küresel durgunluk tehdidi yaratan boğazın yeniden açılacak olması piyasalarda rahatlama yarattı.
Ateşkes, olağanüstü gerginliklerle dolu bir günün sonunda geldi. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları salı günü boyunca yoğunlaştı. Demiryolu ve karayolu köprüleri, bir havaalanı, bir petrokimya tesisi ve İran'ın ana petrol ihracat terminali olan Harg Adası'ndaki hedefler vuruldu. Trump, süre dolmadan anlaşma sağlanamazsa dört saat içinde İran'daki tüm köprü ve enerji santrallerini yok edeceğini tehdit etmişti.
Trump sonucu kesin bir zafer olarak nitelendirdi. AFP'ye verdiği demeçte "Tam ve eksiksiz zafer. Yüzde 100. Hiçbir soru işareti yok" dedi. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ise tam aksi bir değerlendirme yaparak Trump'ın düşmanlıklara son verme konusunda İran'ın koşullarını kabul ettiğini savundu.
Ateşkes başından beri kırılgan
Görüşmelere yakın bir kaynak, ABD tarafının İran'ın ateşkesi zaman kazanmak için kullanıyor olabileceğine inandığını belirterek durumu "güven inşası çalışması" olarak nitelendirdi. Trump da bu temkinli yaklaşımı paylaştığını söyleyerek iki haftalık süre içinde kesin bir anlaşmanın "sonuçlandırılıp tamamlanmasını" beklediğini ifade etti. İran'ın müzakereler için "üzerinde çalışılabilir bir temel" olarak değerlendirdiği 10 maddelik bir teklif sunduğunu da ekledi.
İsrail, İran'a yönelik saldırıların iki haftalık süre boyunca askıya alınmasını desteklediğini açıkladı. Ancak Netanyahu'nun ofisi ateşkesin Lübnan'ı kapsamadığını vurguladı. Bu açıklama, anlaşmanın Lübnan'ı da kapsadığını söyleyen Pakistan Başbakanı Sharif'in ifadesiyle çelişiyordu. Lübnan devlet medyası, İsrail'in güney Lübnan genelinde saldırılarını sürdürdüğünü ve bir hastanenin yakınına düzenlenen şafak vakti hava saldırısında dört kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
Trump'ın açıklamasından bir saatten fazla süre sonra İsrail ordusu İran'dan fırlatılan füzeleri tespit ettiğini bildirdi. Tel Aviv'de önlenen mermilerin patlamaları duyuldu. Kuveyt, Bahreyn, Suudi Arabistan ve BAE dahil Körfez ülkeleri neredeyse eş zamanlı olarak hava savunma sistemlerini devreye aldı. İsrail medyası, ordunun İran topraklarındaki fırlatma noktalarına karşılık verdiğini duyurdu.
Irak İslami Direniş Hareketi de bölge genelinde operasyonlarını iki hafta süreyle askıya alacağını ayrıca açıkladı.
İç politikadaki baskı
Analistler, Trump'ın ateşkesi kabul etme kararının ABD genelinde büyük ölçüde popüler olmayan bir savaşın beklenenden uzun sürdüğü farkındalığını yansıttığını belirtti. Trump'ın onay oranları en düşük seviyesine geriledi ve Cumhuriyetçi Parti, ara seçimler öncesinde Kongre'deki dar çoğunluğunu kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldı.
New South Wales Üniversitesi Kamu Politikası Enstitüsü akademik direktörü Jessica Genauer, "Son birkaç günde Başkan Trump'ın ABD ordusunun İran ile savaştan çekilebileceği bir yol bulmaya çalıştığını ama bunu aynı zamanda bir tür zafer olarak çerçevelemek istediğini gördük" dedi.
Altıncı haftasına giren savaş, hükümet kaynakları ve insan hakları kuruluşlarının verilerine göre yaklaşık bir düzine ülkede 5.000'den fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Bu rakamın 1.600'den fazlası İran'daki sivillerden oluşuyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi salı günü yaptığı uyarıda, boğaz tamamen yeniden açılsa bile yakıt fiyatlarının aylarca yükselmeye devam edebileceğini bildirdi.
