İran ve ABD arasında geçen hafta başlayan ve geçen ayki ateşkesi neredeyse ortadan kaldıran tırmanışta, Perşembe günü karşılıklı saldırılar yoğunlaştı. Ancak İran'ın bir ABD vatandaşını serbest bırakması, tam ölçekli savaşın yeniden başlamasını önleyecek bir yolun sinyalini verdi.
Geçen ay çatışmaları durduran mutabakat zaptından bu yana ilk kez ABD, Çarşamba günü bir günde iki büyük hava saldırısı dalgası düzenledi. Saldırıların çoğu, İran'ın güney kıyılarındaki hedeflere yönelikti.
İran, komşu ülkelerdeki ABD askeri üslerine füzeler ve insansız hava araçlarıyla karşılık verdi. Bunlar arasında, yakın zamanda genişletilen Ürdün'deki bir hava üssüne yönelik büyük bir saldırı da vardı.
Hafta boyunca giderek yoğunlaşan saldırılar, her iki tarafın da geçen ayki ateşkes öncesinde dört ay süren çatışmalar sırasında belirlediği tırmanış sınırlarını test etti. Ancak saldırıların ortasında ABD Başkanı Donald Trump, İran'da tutulan bir ABD vatandaşının serbest bırakılmasını 'iyi niyet jesti' olarak nitelendirdi.
İnsan hakları avukatı Jared Genser, serbest bırakılan kişiyi Dena Karari olarak tanımladı. Genser, Karari'nin 'Aralık 2024'ten beri asılsız suçlamalarla İran'da mahsur kaldığını' ve 'şu anda güvende olduğunu ve ABD'ye dönmekte olduğunu' söyledi. İran'dan konuyla ilgili herhangi bir açıklama gelmedi.
On yıllardır süren çatışmalarda, İran'da tutulan ABD vatandaşlarının serbest bırakılması, resmi diplomasinin kesildiği dönemlerde bile süren perde arkası temaslar yoluyla yönetildi.
DENİZ TRAFİĞİ YİNE DURDU
Yeniden tırmanış, dünyanın en önemli petrol ve gaz nakliye rotası olan Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği neredeyse tamamen durdurdu ve küresel enerji fiyatlarını yükseltti. Ancak fiyatlar hâlâ savaş zamanı zirvelerinin oldukça altında, bu da yatırımcıların krizin yatışabileceğini öngördüğünü gösteriyor.
İran, geçen hafta kendi kontrolü dışındaki boğaz koridorunda seyreden gemilere saldırarak yeniden çatışmayı tetikledi. Bu saldırılardan biri, sıvılaştırılmış doğal gaz yüklü bir Katar tankerinde tehlikeli bir yangına neden olan insansız hava aracı saldırısıydı.
Reuters'a konuşan İranlı kaynaklar, İran'ın amacının boğaz üzerindeki otoritesini tesis etmek olduğunu söyledi. Ancak Tahran, bu noktayı belirttikten sonra, kendisine istediğinin çoğunu verdiğini düşündüğü Haziran mutabakat zaptını baltalayacak daha geniş bir tırmanış istemiyor.
Trump, mutabakat zaptı kapsamındaki ateşkesi 'bitti' ilan etti.
İran'da yenilenen bombalamalar, halk arasında endişeye yol açtı. Bu durum, öldürülen Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenen ve yetkililer tarafından bir zafer ve ulusal dayanışma gösterisi olarak sunulan hafta süren büyük anma etkinliklerinin ardından yaşandı.
'Savaşın yeniden başlayabileceği korkusuyla yaşamak çok yorucu. Böyle yaşayamazsınız. Savaştan bıktık. Bu şekilde yaşamak zorunda kalmamızın günahı ne? Şahsen diplomasinin galip gelmesini istiyorum' dedi 46 yaşındaki devlet memuru Mahlegha, Tahran'dan Reuters'a telefon mesajıyla.
İRAN: ABD SALDIRILARI BOĞAZ ÜZERİNDEKİ KONTROLÜMÜZÜ KIRAMAZ
İran, Hürmüz Boğazı'nı kullanan tüm gemilerin yalnızca kendi kıyılarına yakın bir kanaldan geçmesini istiyor. Geçen ayki mutabakat zaptında belirlenen 60 günlük müzakere süresinin sonunda geçiş için ücret almayı planladığını da gizlemiyor.
Washington, gemileri İran'la koordinasyon olmaksızın Umman kıyıları boyunca güneydeki alternatif bir rotayı kullanmaya teşvik ediyor.
Geçen haftaki alevlenmeden bu yana İran, boğazı kapalı ilan etti. ABD buna, Çarşamba günü itibarıyla İran limanlarına yönelik kendi ablukasını yeniden uygulamaya koyarak yanıt verdi. Buna, boğazda İran'a bağlı olduğu belirtilen boş bir tankere ateş açılması da dahildi. ABD ordusu, uyarıları dikkate almayan tankerin İran'ın Hark Adası yakınlarındaki bacasına Hellfire füzeleri fırlattığını söyledi.
ABD güçleri, hava saldırılarının İran'ın boğazı kontrol etme kabiliyetini felç etmek için kıyı şeridindeki askeri hedefleri vurduğunu söylüyor. Ancak gemileri uzaktan füze ve insansız hava araçlarıyla vurabilen İran, kontrolünün bu tür kıyı üslerine bağlı olmadığını söylüyor.
'Amerikalılar, ülkenin güney kıyılarındaki bazı üslerimize saldırarak bu stratejik boğazın kontrolünü ele geçirebileceklerini düşündüler' dedi askeri sözcü Tuğgeneral Muhammed Ekraminya Perşembe günü.
İran'ın 'topraklarının her noktasından Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sağlayabileceğini' de sözlerine ekledi.
Reuters'a konuşan üç ABD'li yetkili, ABD saldırılarının aynı zamanda 'şekillendirme operasyonları' olarak da hizmet edebileceğini, daha büyük adımlar atmadan önce ABD'nin yok etmek isteyeceği İran askeri kabiliyetlerini hedef alarak Trump'a daha fazla seçenek sunduğunu söyledi. Yetkililerden biri 'Bu, gerektiğinde zemini hazırlamaya yardımcı oluyor' dedi.
Trump, İran'ın ana petrol ihracat terminalinin bulunduğu Hark Adası'nı ele geçirmek de dahil olmak üzere kara kuvvetleri kullanma olasılığını dışlamadı. Tahran müzakerelere yeniden başlamadığı takdirde önümüzdeki hafta İran'ın enerji santrallerini ve köprülerini vuracağı yönündeki tehditlerini yineledi.
Ekraminya, Trump'ın bu tehdidi yerine getirmesi halinde İran silahlı kuvvetlerinin bölgedeki 'tüm kalan altyapıyı' vuracağını ve karşılığın önceki saldırılardan daha şiddetli, daha geniş kapsamlı ve daha yıkıcı olacağını söyledi.
Şimdilik İran'ın misilleme saldırıları komşu ülkelerdeki ABD üslerine odaklanmış durumda. İran Perşembe günü Kuveyt ve Ürdün'deki ABD üslerini hedef aldığını söyledi. Bunlar arasında Washington'un son yıllarda bölgesel bir karargâha dönüştürdüğü Ürdün'deki bir hava üssü de vardı.
İran, Ürdün'deki üssün İran'a yönelik saldırılar için kullanıldığını ve bu saldırılardan birinin Ahvaz kentinde bir hedefi vurduğunu, yakındaki bir çocuk kanser hastanesine zarar verdiğini ve hastanenin tahliye edilmek zorunda kaldığını söyledi.
İran ordusu, 'Komşularımız, Amerikalılara üs sağlamanın ve onların İran topraklarına ateş açmasına izin vermenin kabul edilemez olduğunu ve karşılıksız kalmayacağını bilmelidir' açıklamasını yaptı.
