İflas başvurusunda bulunan ucuz hava yolu şirketi Spirit Airlines, Cumartesi günü tüm operasyonlarını durdurdu. Şirket, ABD hükümetinin kurtarma planı için alacaklılardan destek alamayınca, İran savaşıyla bağlantılı olarak havacılık sektörünün ilk kurbanı oldu.
İki aydır süren İran savaşı boyunca jet yakıtı fiyatlarının ikiye katlanmasının ardından gelen bu çöküş, binlerce kişinin işini kaybetmesine yol açacak. Bu durum, bazı yakın danışmanlarının ve Kongre'deki birçok Cumhuriyetçi'nin muhalefetine rağmen Spirit'i kurtarmak için 500 milyon dolar öneren Başkan Donald Trump için de bir darbe niteliğinde.
Bir dönem ABD uçuşlarının yüzde 5'ini gerçekleştiren Spirit büyüklüğündeki hiçbir ABD taşıyıcısı son yirmi yılda iflas etmemişti. Spirit, büyük taşıyıcılarla rekabet ettiği pazarlarda biletlerin ucuz kalmasına yardımcı oluyordu.
Tartışmalara yakın bir kaynak Cuma akşamı geç saatlerde Reuters'a verdiği bilgide, Spirit yönetim kurulu toplantısının şirketi kurtaracak bir anlaşmaya varılmadan sona erdiğini belirtti.
Spirit yaptığı açıklamada, "Maalesef, şirketin tüm çabalarına rağmen petrol fiyatlarındaki son kayda değer artış ve iş üzerindeki diğer baskılar Spirit'in mali görünümünü önemli ölçüde etkiledi" ifadelerini kullanarak "operasyonların düzenli bir şekilde sona erdirileceğini" duyurdu.
Açıklamada tüm uçuşların iptal edildiği belirtildi ve yolculardan havaalanına gitmemeleri istendi.
Havacılık analitik firması Cirium'un verilerine göre Spirit, 1-15 Mayıs tarihleri arasında 4.119 yurt içi uçuş planlamış ve 809.638 koltuk sunmuştu.
Küresel hava yolu şirketleri, ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği aksatmasının ardından artan jet yakıtı fiyatlarıyla mücadele ediyor. Bu durum, hava taşımacılığı sektörünün Covid-19 pandemisinden bu yana yaşadığı en büyük kriz olarak değerlendiriliyor. Spirit, yakıt şokundan önce de kâr etmekte zorlanıyordu.
Spirit, markasını bagaj ve koltuk seçimi gibi ek hizmetlerden vazgeçmeye hazır bütçe odaklı yolcular için uygun fiyatlı biletler üzerine kurmuştu. Pandeminin ardından bu talep azaldı ve yolcular konfor ile deneyim odaklı seyahati tercih etmeye başladı. Bu da düşük maliyetli taşıyıcıların adaptasyon konusunda zorlanmasına neden oldu.
Spirit'in kapanması, maliyet şokuyla sarsılan JetBlue Airways ve Frontier Airlines gibi rakiplere yarayacak. Spirit'in tezgah üstü piyasada işlem gören dalgalı hisseleri Cuma günü yüzde 25 düşerken, Frontier yüzde 10, JetBlue ise yüzde 4 yükseldi.
Rakiplerin boşluğu doldurmaya hazır olduğunun ilk işareti olarak JetBlue, Spirit'in kilit pazarlarından biri olan Fort Lauderdale'den verdiği hizmeti 11 yeni şehir ve mevcut rotalarda daha fazla uçuş ile genişleteceğini açıkladı.
Trump Cuma günü, Beyaz Saray'ın Spirit ve alacaklılarına son bir kurtarma teklifi sunduğunu söyledi. Görüşmeler, hava yolunu iflas süreci boyunca faaliyetlerine devam ettirmeye yardımcı olacak 500 milyon dolarlık finansman paketi üzerinde çıkmaza girmişti.
Trump gazetecilere verdiği demeçte, "Onlara yardım edebilirsek ederiz, ancak önce biz gelmeliyiz. Yapabilirsek yaparız, ama sadece iyi bir anlaşma olursa" dedi.
Spirit'in çöküşü, Washington tarafından başlatılan İran savaşının istenmeyen sonuçlarını gözler önüne seriyor.
Ekonomist ve Wharton School kıdemli küresel üyesi Mohamed El-Erian, "Daha genel olarak, savaşın yayılma etkileri kontrol altına alınmazsa, diğer kırılgan işletmeleri uçurumun kenarına itme ve savunmasız haneler ile ekonomilere ağır yük bindirme riski taşıyor" dedi.
Çöküş, İran savaşının yarattığı yakıt fiyatı şokunun zayıf hava yollarını nasıl ifşa ettiğini gösteriyor. Spirit'in yeniden yapılandırma planı, jet yakıtı maliyetlerinin 2026'da galon başına yaklaşık 2,24 dolar, 2027'de ise 2,14 dolar olacağını varsayıyordu. Ancak fiyatlar Nisan sonunda galon başına yaklaşık 4,51 dolara tırmandı ve şirket yeni finansman olmadan ayakta kalamadı. Jet yakıtı, hava yollarının işletme giderlerinin yaklaşık dörtte birini oluşturuyor.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, Reuters'a verdiği bilgide, birçok hava yolunu Spirit'i satın almaya ikna etmeye çalıştığını ancak alıcı bulamadığını söyledi. Duffy, "Biri ne satın alacaktı? Başka kimse onları satın almak istemiyorsa, biz neden satın alalım?" diye sordu.
Anlaşmaya yakın bir alacaklı ise şu ifadeleri kullandı: "Trump yönetimi Spirit'i kurtarmak için olağanüstü bir çaba gösterdi, ama bir cesede can veremezsiniz."
Spirit, ikinci iflasından geç bahar veya yaz başında çıkmasına yardımcı olacak bir anlaşmaya borç verenleriyle varmıştı. Ancak jet yakıtı fiyatlarındaki sıçrama bu planları altüst etti, Spirit'in maliyet projeksiyonlarını bozdu ve iflas çıkışını zorlaştırdı.
Cirium verilerine göre hava yolu Şubat ayında yaklaşık 1,7 milyon ABD yurt içi yolcusu taşıdı ve yüzde 3,9'luk bir pazar payına sahipti. Bu oran geçen yılki yüzde 5,1'den geriledi.
Spirit'in duyurusunun ardından büyük ABD taşıyıcıları, etkilenen yolcular için kurtarma bileti seçeneklerini hayata geçirdi. Frontier sistem genelinde indirimler ve yaz rotaları ekleme planlarını duyurdu, JetBlue Çarşamba gününe kadar 99 dolarlık biletler sundu, Southwest özel tarifeler tanıttı, United tek yön bilet fiyatlarını sınırlandırdı, American ise kilit rotalarda kapasite artırma seçeneklerini değerlendirirken kurtarma biletleri ekledi.
Trump geçen ay, yönetiminin sıkıntıdaki taşıyıcıyı "doğru fiyata" satın almaya bakacağını söylemişti.
Bu girişim, hükümetin Amerikan şirketlerine doğrudan müdahale etmesi yönündeki son hamle olacaktı. Geçen yıl ABD hükümeti, kritik mineral firmalarına yönelik diğer hamlelerinin yanı sıra Intel'de yüzde 10'luk bir hisse almıştı.
Kaynaklara göre yönetim, Spirit'in özsermayesinin yüzde 90'ına eşdeğer varantlar karşılığında 500 milyon dolarlık finansman önermişti. Wall Street Journal'ın konuya aşina kişilere dayanarak verdiği habere göre Trump yönetimi içinde, kurtarma paketinin nasıl finanse edileceği konusunda anlaşmazlıklar yaşanmıştı.
