ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü 2027 mali yılı için savunma dışı harcamalarda yüzde 10 kesinti ve askeri bütçede 500 milyar dolarlık devasa bir artış talep etti. ABD, İran'a karşı sürdürdüğü savaş döneminde bu bütçe teklifini sundu.
2027 bütçe talebi, yönetimin riskli dış politika kararlarıyla yüzleştiği bir dönemde geldi. ABD askerleri Orta Doğu'ya gönderilirken, ülke içinde halk çatışma nedeniyle fırlayan benzin fiyatlarının ekonomik baskısını hissediyor.
Teklifin yasalaşması için Kongre onayı gerekiyor. Trump'ın harcama kararları konusundaki anlaşmazlıklar, yakın zamanda ABD tarihinin en uzun hükümet kapanmasına yol açmıştı.
Savunma harcamalarındaki büyük artış teklifi, toplam askeri bütçeyi 2026'daki yaklaşık 1 trilyon dolardan 1,5 trilyon dolara çıkarmayı öngörüyor. Teklif, binlerce askerin aktif görevde olduğu bir dönemde askeri personele yüzde 5 ila 7 maaş zammını da içeriyor.
Beyaz Saray, bu savunma fonlamasının "İkinci Dünya Savaşı öncesindeki tarihi artışlara" yaklaştığını açıkladı. Bu iddialı talep, Trump'ın ilk dönemindeki askeri harcamalara daha şüpheci yaklaşımıyla çelişiyor; Trump o dönemde fonlama düzeyini bir keresinde "çılgınlık" olarak nitelendirmişti.
Trump göreve federal harcamaları kısma ve ülkenin büyüyen bütçe açığını kontrol altına alma sözüyle gelmişti. Bu amaçla dünyanın en zengin insanı Elon Musk'ı, yaklaşık 300.000 kişiyi federal maaş bordrosundan çıkaran bir tasarruf programının başına getirmişti.
Buna rağmen federal hükümetin gelir-gider arasındaki açık büyümeye devam etti. Tarafsız Kongre Bütçe Ofisi, 30 Eylül'de sona erecek mali yıl için açığı 1,853 trilyon dolar olarak öngörüyor. Bu rakam, geçen yılın 1,775 trilyon dolarlık açığından daha yüksek.
Ülkenin 39,016 trilyon dolarlık borcu, hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat hükümetler döneminde artmaya devam etti. Bunun başlıca nedeni, harcama konusundaki siyasi tartışmaların büyük ölçüde bütçenin yaklaşık dörtte birini oluşturan "ihtiyari harcamalar" üzerinde yoğunlaşması.
2027 bütçe talebi, zorunlu federal harcamaların en büyük kalemlerini ele almadı. Yaşlılara yönelik Sosyal Güvenlik emekli maaşları ve Medicare sağlık harcamalarında kesinti önermek siyasi açıdan tehlikeli kabul ediliyor.
Teklif yasalaşırsa 2027'de toplam federal harcama 2,2 trilyon dolara ulaşacak. Bu yılki harcama ise yaklaşık 1,8 trilyon dolar düzeyinde.
SAVUNMA MALİYETLERİ
Askeri bütçe talebi Kongre'deki savunma yanlısı milletvekillerini memnun edecek, ancak Trump'ın askeri harcamaları nasıl finanse etmeye çalıştığını da gözler önüne seriyor. Cumhuriyetçiler geçen yıl parti kararıyla savunma bütçesini zaten artırmıştı.
Pentagon, İran savaşının finansmanı için 200 milyar dolarlık ek ödenek talep etmişti. Ancak Beyaz Saray bu talebi henüz resmi olarak Kongre'ye sunmadı. Talebin her iki partinin milletvekillerinden de ciddi sorgulamayla karşılaşması bekleniyor.
Trump'ın önerdiği diğer harcama artışları arasında tartışmalı Golden Dome füze savunma kalkanı, savunma sanayisi için kritik mineral stoklarının oluşturulması ve 34 yeni savaş ve destek gemisi inşası için 65,8 milyar dolar yer alıyor.
Gemi inşaat fonları arasında "Trump sınıfı" savaş gemisi ve denizaltılar için başlangıç ödeneği de bulunuyor. Gemi yapımı, Trump'ın ilk döneminden beri öncelikli projelerinden biri.
Beyaz Saray Bütçe Direktörü Russell Vought, Kongre'ye gönderdiği mektupta "Mali çaresizlik sona eriyor" dedi ve ekledi: "Mali gemimiz doğru yöne dönmüş durumda."
ARA SEÇİM YILI MESAJLARI
Başkanlık bütçesi, yönetimin Kasım 2026 ara seçimleri öncesindeki siyasi önceliklerini de yansıtıyor. Trump'ın Cumhuriyetçileri, hem Senato hem Temsilciler Meclisi'ndeki dar çoğunluklarını korumayı hedefliyor.
Kongre'deki milletvekilleri, Beyaz Saray bütçe taleplerini genellikle yönlendirici olarak değerlendiriyor. Bütçe komisyonu üyeleri kendi yasama önceliklerini korumak için perde arkasında pazarlık yapıyor.
Kongre'deki üst düzey Demokratlar, Trump'ın savunma ağırlıklı teklifinin "daha gelmeden reddedilmiş" olduğunu söyledi.
Bütçe komitesinin en kıdemli Demokrat üyesi Oregon Senatörü Jeff Merkley, açıklamasında şunları söyledi: "Bu teklif, daha fazla silah ve bomba için para isteyen, halkın konut, sağlık, eğitim, yol, bilimsel araştırma ve çevre koruma gibi gerçek ihtiyaçlarını görmezden gelen, gerçeklikten kopuk bir talep."
Beyaz Saray ekonomik projeksiyonları yayınlamadığı için bu yeni harcamaların bütçe açığını nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor.
Sorumlu Federal Bütçe Komitesi Başkanı Maya MacGuineas, bütçenin "ayrıntıdan yoksun, borçlanmaya ağırlıklı" olduğunu belirterek şu değerlendirmede bulundu: "Ülke maliyesindeki iyileştirmelerin büyük çoğunluğu için on yıl boyunca pembe gözlüklü ekonomik varsayımlara dayanıyor."
Trump, Cuma günkü sosyal medya paylaşımında yönetiminin dolandırıcılıkla mücadelesinin "Amerikan bütçesini dengeleyebileceğini" iddia etti. Ancak bütçe uzmanları bu iddiaya şüpheyle yaklaştı.
Başkan ve ekibi, Demokrat milletvekilleriyle harcama konusundaki tartışmalardan memnun görünüyor. Bütçe belgelerinde, "woke, silahlandırılmış ve israfçı programların azaltılması veya ortadan kaldırılması, eyalet ve yerel sorumlulukların ilgili yönetimlere geri verilmesi" yoluyla tasarruf sağlanacağı savunuluyor.
Önerilen kesintilerin bir kısmı Trump yönetiminin "yeşil enerji" harcamalarına karşı mücadelesini yansıtıyor. Ayrıca Adalet Bakanlığı'nın Amerikan halkına karşı "silah olarak kullanıldığı" değerlendirilen yaklaşık 30 programının ve 315 milyon dolarlık Ulusal Demokrasi Vakfı'nın kapatılması da teklif ediliyor.
ARTEMIS FIRLATMASININ ARDINDAN NASA KESİNTİLERİ
Birçok büyük federal bakanlıkta önemli kesintiler öneriliyor: ABD Tarım Bakanlığı'na yüzde 19, ABD Sağlık Bakanlığı'na yüzde 12,5 ve Çevre Koruma Ajansı'na yüzde 52 kesinti planlanıyor.
Öte yandan Trump'ın bütçesi, Adalet Bakanlığı'nın "şiddet suçlularını adalete teslim etme kapasitesini en üst düzeye çıkarmak" için yüzde 13 artış talep ediyor. İç güvenlik ve göç uygulamaları için 2,2 milyar dolarlık yüksek harcama sürdürülecek. Bu fonlar ABD Göç ve Gümrük Uygulama operasyonları, 41.500 gözaltı yatağı ve 30.000 "aile birimi yatağı" için ayrılacak.
NASA, Artemis programı kapsamında dört astronotu Ay çevresine gönderen onlarca yılın en iddialı görevini fırlattıktan sadece iki gün sonra yüzde 23 kesinti talebiyle karşı karşıya kaldı. Kesinti, ajansın bilim birimine 3,6 milyar dolarlık bir daralmayı ve yaklaşık 40 programın iptalini öngörüyor.
Trump'ın bütçesi, eski Alcatraz cezaevi adasını yeniden faaliyete geçirmek için 152 milyon dolar ve havaalanı kulelerindeki yetersiz personel endişeleri nedeniyle hava trafik kontrolörü istihdamını artırmak için 481 milyon dolar ayırıyor.
Trump'ın kişisel projeleri de bütçede yer alıyor. Ulusal Park Servisi bünyesinde "Başkanlık Sermaye Yönetim Programı" oluşturmak için 10 milyar dolarlık zorunlu fon ayrılıyor. Bu program, Washington DC ve çevresindeki inşaat ve güzelleştirme projelerini koordine edecek.
