ABD Başkanı Donald Trump Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Körfez'deki savaşı sona erdirmek için ABD ve İran arasında ön anlaşmanın imzalandığını ancak önemli detayların henüz kamuoyuna açıklanmadığını söyledi.
Trump, Fransa'ya G7 zirvesine geldikten sonra "Anlaşma tamamen imzalandı" dedi ve Başkan Yardımcısı JD Vance'in Cuma günü Cenevre'de resmi imza törenine katılacağını ekledi.
Trump'a göre anlaşma, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak ve ateşkesi 60 gün uzatarak müzakerecilere İran'ın nükleer programı da dahil olmak üzere çözülmemiş sorunları ele almaları için zaman tanıyacak. Bu duyurunun ardından petrol fiyatları, küresel petrol akışının önemli bir kısmını kesintiye uğratan haftalardır süren aksaklıkların ardından 10 Mart'tan bu yana en düşük seviyesine geriledi.
Söz konusu anlaşma, başta İran ve Lübnan olmak üzere en az 7 bin kişinin ölümüne yol açan ve küresel enerji piyasalarında büyük istikrarsızlığa neden olan çatışmayı sona erdirme çabalarında şu ana kadarki en önemli diplomatik gelişme olarak değerlendiriliyor.
Ancak anlaşmanın büyük bir kısmı henüz netlik kazanmış değil. ABD'li ve İranlı yetkililer, anlaşmanın nihai olarak İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesini, dış varlıkların serbest bırakılmasını ve Körfez ülkeleri tarafından desteklenen 300 milyar dolarlık bir yeniden yapılanma fonu oluşturulmasını içerebileceğini söyledi.
İsimlerinin açıklanmaması kaydıyla konuşan ABD'li yetkililer, İran'ın herhangi bir ekonomik fayda elde etmek için nükleer silah geliştirmeme ve Hizbullah gibi bölgesel vekil gruplara verdiği desteği sonlandırma yönündeki ABD taleplerini karşılaması gerektiğini belirtti.
ABD'li yetkililere göre anlaşmanın detaylarının önümüzdeki iki gün içinde açıklanması bekleniyor.
Duyuruya rağmen, büyük anlaşmazlıklar çözümsüz kalmaya devam ediyor. İran nükleer silah peşinde olmadığını savunurken füze programı ve bölgesel ittifaklarına yönelik sınırlamalara direniyor.
Anlaşma ayrıca Hürmüz Boğazı konusunda da soru işaretleri bırakıyor. İran boğazın denetimini Umman'la paylaşmayı önerirken, ABD 60 günlük ateşkes süresince boğazın tamamen ücretsiz geçişe açık olması gerektiğini söylüyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İsrail'in güney Lübnan'dan güçlerini çekmeyeceğini belirterek, "İran bizim oradan çekilmemizi istedi ama ben direndim" dedi.
ABD'li bir yetkili, İsrail'in Lübnan'dan çekilmesinin anlaşmanın bir parçası olmadığını söyledi.
Lübnan devlet medyası, duyuruya rağmen şiddetin devam ettiğini, güney Lübnan'da bir İsrail insansız hava aracı saldırısında bir kişinin öldüğünü bildirdi. Netanyahu, İsrail güçlerinin dört militanı öldürdüğünü söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İsrail saldırılarının derhal durması gerektiğini söyledi.
Yetkililer, duyurunun ardından bazı çatışmaların hafiflemesine rağmen düşmanlıkların tamamen sona ermediğini belirtti. İsrailli yetkililer özel olarak anlaşmayı "İsrail için korkunç" olarak nitelendirdi.
