NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa hükümetlerine ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak için günler içinde somut taahhütler istediğini iletti. Diplomatlar bu bilgiyi perşembe günü doğruladı. NATO, ABD'nin ittifaktan ayrılma tehditleriyle karşı karşıya bulunuyor.
Avrupa'da "Trump fısıldayıcısı" olarak bilinen Rutte, Trump'ın 32 üyeli transatlantik ittifaktan çekilmeyi düşündüğünü açıklamasının ardından ortaya çıkan krizi yatıştırmaya çalışıyor. Trump, Avrupa müttefiklerinin ABD güvenlik garantilerine yaslanırken ABD-İsrail'in İran'a yönelik bombardıman kampanyasına yetersiz destek sağladığını savunuyor.
Üç diplomat Reuters'a Rutte'nin çarşamba günü Beyaz Saray'da ABD başkanıyla görüştükten sonra Trump'ın taleplerini Avrupa ülkelerine ilettiğini söyledi.
Avrupa liderleri artık hayati bir petrol geçiş noktası olan ve İran'ın çatışma süresince fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak için hızla somut planlar hazırladıklarını gösterme baskısı altında.
Rutte, Trump ile görüşmesinin ertesi günü Washington'da yaptığı açıklamada bazı ittifak üyelerinin başlangıçta İran konusunda ABD'ye yardım sağlama konusunda "biraz yavaş" kaldığını ve "biraz şaşırdığını" söyledi. Ancak şu anda üslendirme ve lojistik dahil "devasa miktarda" destek verildiğini belirtti.
Rutte, Ronald Reagan Enstitüsü'nün ev sahipliğindeki konuşmasında "Müttefikler neredeyse istisnasız olarak ABD'nin istediği her şeyi yapıyor. Başkan Trump'ın taleplerini duydular ve yanıt veriyorlar" dedi.
Birçok Avrupa müttefiki Hürmüz Boğazı'nda yardıma hazır olduklarını açıkladı. Ancak kalıcı bir ateşkes sağlanması ve İran ile gemilerine saldırılmayacağına dair bir anlaşma yapılmasını ön koşul olarak öne sürdü.
NATO sözcüsü Allison Hart perşembe günü şu açıklamayı yaptı: "Genel sekreter, Washington'daki görüşmeleri hakkında müttefiklerle temas halindedir. ABD'nin Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünü sağlamak için somut taahhütler ve eylem beklediği açıktır."
İran savaşı üzerindeki gerilimler, ittifak için bir dizi zorluğun ardından geldi. Bunlar arasında Trump'ın ocak ayında Danimarka'dan Grönland'ı alma yönündeki tehditleri de yer alıyor.
Perşembe günü Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, Trump'ın Arktik ada hakkındaki son açıklamalarına karşı çıkarak NATO müttefiklerini uluslararası hukuku savunmak için birlikte hareket etmeye çağırdı.
Rutte konuşmasında ittifakın bir dönüşüm sürecinden geçtiğini ancak güçlendiğini söyledi. "Müttefikler ve ben, transatlantik ittifakta köklü bir değişim döneminde olduğumuzu kabul ediyoruz. Avrupa, konvansiyonel savunmasını sağlama görevinde daha büyük ve daha adil bir pay üstleniyor" dedi.
Hürmüz Boğazı Odakta
Trump salı günü İran'a yönelik saldırıların iki haftalık ateşkes kapsamında duraklatılacağını söylese de çatışmanın yankıları NATO içindeki ilişkileri germeye devam etti.
Diplomatlardan biri şöyle konuştu: "Washington'daki hayal kırıklığını not ediyoruz, ancak onlar da bu savaşı başlatmadan önce veya sonra müttefiklere danışmadı."
Aynı diplomat ekledi: "NATO bir kurum olarak İran'a karşı savaşta rol oynamayacak, ancak müttefikler Hürmüz için uzun vadeli çözümler arayışında yardımcı olmak istiyor. İran ile müzakereler devam ederken bu faydalı olabilir."
Trump, çarşamba günü Rutte ile görüşmesinin ardından Truth Social'da büyük harflerle şu paylaşımı yaptı: "İhtiyacımız olduğunda NATO orada değildi ve tekrar ihtiyacımız olursa yine orada olmayacaklar."
Üst düzey bir Avrupalı yetkili "NATO camiası şu anda kendinden emin olmaktan çok endişeli" dedi ve "görüşme bu endişeyi gidermedi" diye ekledi.
Erken Planlama Başladı Ancak Sorular Devam Ediyor
İngiltere, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak ve güvenliğini sağlamak için askeri ve diplomatik bir plan hazırlamaya çalışan yaklaşık 40 ülkelik bir gruba liderlik ediyor. Ancak yakın vadede bir atılım sağlanacağına dair çok az belirti var.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, çarşamba günü yaklaşık 15 ülkenin boğazdan trafiğin yeniden başlamasını kolaylaştırmayı planladığını söyledi.
İngiliz girişimi ve NATO'nun rol oynayıp oynamayacağı sorulan Rutte, "NATO yardımcı olabilecekse elbette orada olacaktır" dedi. Ancak ittifak kararlarının tüm müttefiklerin onayını gerektirdiğini de belirtti.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot perşembe günü Hürmüz'ün ABD ile İran arasında kalıcı bir anlaşma olmadan tam olarak açılamayacağını söyledi. İtalya ve İngiltere ise İran'ın boğazdan geçiş için geçiş ücreti talep etme pozisyonunun kabul edilemez olduğunu bildirdi.
Bir başka Avrupalı diplomat şöyle konuştu: "Doğru sinyalleri vermeye ve ileride doğru adımları atmaya hazırız. Ancak sorun nihayetinde ABD'yi memnun etmek değil, doğru koşulları oluşturmaktır."
