ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı Salı akşamına kadar açması yönündeki ültimatomunu kabul etme belirtisi göstermemesi üzerine 'bu gece bütün bir medeniyet ölecek' tehdidinde bulundu.
Trump, İran'a Washington saatiyle akşam 8'e (Tahran saatiyle 03:30) kadar Körfez petrol geçişindeki ablukayı sona erdirmesi, aksi takdirde ABD'nin İran'daki tüm köprü ve enerji santrallerini yok edeceği ültimatomu vermişti. İran ise Körfez'deki ABD müttefiklerine misilleme yapacağını açıkladı; bu çöl kentleri elektrik ve su olmadan yaşanılmaz hale gelecek.
Trump'ın son tarihine doğru saat ilerlerken İran'a yönelik saldırılar gün boyunca yoğunlaştı. Demiryolu ve karayolu köprüleri, bir havalimanı ve bir petrokimya tesisi vuruldu. ABD kuvvetleri, İran'ın ana petrol ihracat terminali olan ve Trump'ın ele geçirmeyi açıkça değerlendirdiği Harg Adası'ndaki hedeflere saldırdı.
İran buna karşılık olarak Körfez komşularının altyapısını vurmaktan artık kaçınmayacağını ilan etti ve Körfez'deki bir gemiye ile devasa bir Suudi petrokimya tesisine taze saldırılar düzenlediğini iddia etti.
Trump'ın Tehditleri Yeni Bir Seviyeye Ulaştı
Trump, Truth Social'da yaptığı açıklamada "Bu gece bütün bir medeniyet ölecek, bir daha asla geri gelmeyecek. Bunun olmasını istemiyorum ama muhtemelen olacak" yazdı. Bu ifade, binlerce yıl öncesine dayanan en eski uygarlık merkezlerinden biri olmakla gurur duyan bir ulusa yönelikti.
"Ancak artık tamamen ve mutlak bir rejim değişikliği gerçekleştirdiğimize göre, farklı, daha akıllı ve daha az radikalleşmiş zihinlerin hâkim olduğu bir ortamda belki devrimci bir şekilde harika bir şey olabilir, KİM BİLİR? Bu gece öğreneceğiz; dünya tarihinin en önemli anlarından biri" diye ekledi.
Uluslararası Kriz Grubu'nda görev yapan eski ABD Dışişleri Bakanlığı hukuk danışmanı Brian Finucane, Trump'ın sözlerinin ABD ve uluslararası hukuk kapsamında "soykırım tehdidi olarak yorumlanabileceğini" belirtti.
Son tarihe yalnızca saatler kala üst düzey bir İran kaynağı, Tahran'ın henüz karşılanmayan ABD tavizleri olmadan boğazı yeniden açmayı reddetme tavrını sürdürdüğünü söyledi.
Başlıca arabulucu olan Pakistan hâlâ mesaj iletmeye devam ediyordu ancak Washington üslubunu değiştirmemişti. Kaynak, ABD'nin Trump'ın İran'ın elektrik şebekesini vurma tehdidini gerçekleştirmesi halinde Tahran'ın Suudi Arabistan dahil Körfez ülkelerini karanlığa gömeceğini ekledi. Bu tehdit Katar aracılığıyla Washington'a iletilmişti.
Daha önce başka bir üst düzey İran kaynağı Reuters'a, Tahran'ın arabulucular tarafından iletilen geçici ateşkes önerisini reddettiğini bildirmişti.
İran kaynağı, kalıcı bir barış için görüşmelerin ancak ABD ve İsrail bombardımanı durdurduktan, tekrar başlatmayacaklarını garanti ettikten ve hasarlar için tazminat teklif ettikten sonra başlayabileceğini söyledi. Ayrıca herhangi bir anlaşmanın boğazın İran kontrolünde kalmasını ve geçiş ücreti uygulanmasını içermesi gerektiğini belirtti.
Her iki taraftan gelen saldırı ve retorik yoğunlaşmasına rağmen küresel piyasalar büyük ölçüde felç oldu. Piyasalar, Trump'ın tehditlerini gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğine ya da geçmişte yaptığı gibi geri adım atıp atmayacağına dair bahse girme konusunda tereddütlüydü.
İsrail, Trump'ın son tarihinden önce İran altyapısına yeni saldırılar başlattı. Başbakan Benjamin Netanyahu'nun Devrim Muhafızları'nın operatör, silah ve hammadde taşımak için kullandığını iddia ettiği demiryolları ve köprüleri hedef aldı. Netanyahu bu iddialarını destekleyecek kanıt sunmadı.
İsrail ayrıca Farsça bir sosyal medya paylaşımıyla İranlıları demiryollarının yakınında bulunan herkesin tehlikede olacağı konusunda uyardı.
Tahran'ın batısındaki Kerc şehrinde iletim hatları ve bir trafo merkezine yapılan saldırı nedeniyle bazı bölgelerde elektrik kesildi.
İran'ın İsrail hava saldırıları olduğunu açıkladığı saldırılarda Tahran'daki bir sinagog gece boyunca tahrip edildi. İran medyasındaki görüntüler enkaz arasına dağılmış İbranice metinleri gösterdi.
İran'ın İsrail dışındaki Ortadoğu'daki en büyük Yahudi topluluklarından birini temsil eden milletvekili Homayoun Sameh, "Sinagog binası tamamen yıkıldı ve Tevrat tomarlarımız enkaz altında kaldı" dedi. İsrail ordusu konuya ilişkin yorum yapmadı.
Pakistan Ateşkes İçin Arabuluculuk Çabalarını Sürdürüyor
İran, büyük bir petrokimya tesisine yapılan gece saldırısına karşılık olarak Batılı petrol şirketlerinin milyarlarca dolarlık yatırımlarının bulunduğu Suudi Arabistan'ın Jubail petrol endüstrisi tesisini vurdu. Reuters'ın doğruladığı videoda yükselen duman ve alevler görüldü.
İran Devrim Muhafızları yaptığı açıklamada Tahran'ın "Amerika ve bölgedeki müttefiklerini yıllarca petrol ve gazdan mahrum bırakacağını" belirtti.
"Bugüne kadar iyi komşuluk adına büyük bir itidal gösterdik ve misilleme hedeflerini seçerken bir ölçüde sınırlama uyguladık" denilen açıklamada, "Ancak tüm bu kısıtlamalar artık kaldırılmıştır" ifadesi kullanıldı.
İranlılar tehdit edilen tırmanmanın önlenebileceğini umuyordu. İsfahan'dan 37 yaşındaki Shima, Reuters'a telefonla "Umarım bu Trump'ın bir başka blöfüdür" dedi.
Trump, son birkaç haftada benzer tehditleri aniden geri çekmişti. Bunu, İran'da kimliğini hiçbir zaman açıklamadığı kişilerle verimli müzakereler yürüttüğünü söyleyerek gerekçelendirmişti. Tahran ise böyle kapsamlı görüşmelerin yapıldığını yalanladı.
İran'ın Pakistan Büyükelçisi, İslamabad'ın savaşa son vermek için yürüttüğü "olumlu ve verimli çabaların kritik ve hassas bir aşamaya yaklaştığını" söyledi.
Plana aşina bir kaynağa göre Pakistan'ın ilettiği öneri, geçici bir ateşkes ve İran'ın boğaz üzerindeki fiili ablukasının kaldırılmasını öngörürken, daha kapsamlı barış anlaşmasını ileriki görüşmelere bırakıyordu.
Ancak IRNA haber ajansının Pazartesi günü bildirdiğine göre İran'ın 10 maddelik yanıtı kalıcı bir savaş sonu, yaptırımların kaldırılması ve İsrail-ABD saldırılarında hasar gören İran tesislerinin yeniden inşası için taahhüt gerektiriyordu.
Yanıt ayrıca daha önce dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının beşte birinin geçtiği açık bir uluslararası su yolu olan boğazdan geçiş için yeni bir mekanizma öngörüyordu. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasından bu yana İran boğazı çoğu gemiye fiilen kapatmıştı.
