İran ile süren çatışmayı sona erdirme çabaları Salı günü çıkmaza girdi. ABD Başkanı Donald Trump, Tahran'ın son teklifinden memnun olmadığını açıkladı. Trump, İran'ın ABD'ye 'çöküş durumunda' olduğunu bildirdiğini ve liderlik durumunu çözmeye çalıştığını söyledi.
İran'ın iki aylık savaşı sona erdirmek için sunduğu son teklif, nükleer program tartışmasını çatışma bittikten ve denizcilik anlaşmazlıkları çözüldükten sonraya ertelemeyi öngörüyordu.
Ancak Trump, nükleer meselenin en başından ele alınmasını istiyor. Trump'ın Pazartesi günkü danışman toplantısına ilişkin bilgi verilen bir ABD yetkilisi bu durumu doğruladı.
Trump, Salı günü Truth Social'daki paylaşımında şunları yazdı: "İran bize 'çöküş durumunda' olduklarını bildirdi. Liderlik durumlarını çözmeye çalışırken Hürmüz Boğazı'nı bir an önce açmamızı istiyorlar. Bunu başarabileceklerine inanıyorum!"
Trump'ın bu mesajında İran'ın bu iletişimi nasıl kurduğu belirsiz kaldı. Tahran'dan Trump'ın son açıklamalarına anında bir yanıt gelmedi.
Daha önce İran ordu sözcüsü, devlet medyasına yaptığı açıklamada İslam Cumhuriyeti'nin savaşı bitmiş saymadığını belirtti.
İran, 28 Şubat'ta başlayan savaştan bu yana Basra Körfezi'nden Hürmüz Boğazı'na geçişte kendi gemileri dışındaki tüm deniz trafiğini büyük ölçüde engelledi. Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzı için kritik bir geçiş noktası. Bu ay ABD de İran gemilerine abluka uygulamaya başladı.
Wall Street Journal, ABD yetkililerine dayandırdığı haberinde Trump'ın yardımcılarına İran limanlarına yönelik uzun süreli bir abluka hazırlığı yapmaları talimatı verdiğini bildirdi.
İRAN DEVRİM MUHAFIZLARI DAHA BÜYÜK ROL ÜSTLENIYOR
Trump'ın geçen hafta sonu özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner'ın arabulucu Pakistan'a ziyaretini iptal etmesinin ardından, binlerce kişinin hayatını kaybettiği, enerji piyasalarını alt üst eden ve küresel ticaret yollarını bozan bu çatışmada barış umutları azaldı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, hafta sonu boyunca İslamabad'a iki kez gidip geldi.
ABD-İsrail saldırılarında birçok üst düzey İranlı siyasi ve askeri ismin hayatını kaybetmesinin ardından, İran'ın iktidarın zirvesinde tartışmasız tek bir dini otorite figürü kalmadı. Bu durum Tahran'ın müzakere tutumunu sertleştirmiş olabilir.
Savaşın ilk gününde Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesi ve yaralanan oğlu Mücteba'nın dini lider olarak göreve gelmesi, İranlı yetkililer ve analistlere göre İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun sert çizgili komutanlarının elini güçlendirdi.
Kimliklerinin gizli kalması koşuluyla Reuters'a konuşan üst düzey İranlı yetkililer, Arakçi'nin hafta sonu İslamabad'a taşıdığı teklifin aşamalı müzakereleri öngördüğünü söyledi.
İlk aşamada savaşın sona erdirilmesi ve ABD'nin savaşı yeniden başlatamayacağına dair güvenceler verilmesi gerekiyordu. Ardından müzakereciler, ABD Donanması'nın İran'ın deniz ticaretine uyguladığı ablukayı ve İran'ın kendi kontrolünde yeniden açmayı hedeflediği Hürmüz Boğazı'nın geleceğini ele alacaktı.
Nükleer program dahil diğer konular ancak bundan sonra masaya gelecekti. İran bu aşamada ABD'nin uranyum zenginleştirme hakkını tanımasını talep ediyordu.
Bu yaklaşım, İran'ın 2015 yılında ABD ve diğer güçlerle imzaladığı ve Tahran'ın nükleer programını önemli ölçüde kısıtlayan anlaşmayı anımsatıyordu.
Trump, ilk başkanlık döneminde bu anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmişti. Şimdi ise kamuoyuna farklı gerekçeler sunduğu bir savaşı sona erdirmek için iç baskıyla karşı karşıya.
Reuters/Ipsos anketine göre Trump'ın onay oranı mevcut döneminin en düşük seviyesine geriledi. Amerikalılar hayat pahalılığı ve popüler olmayan savaş konusundaki tutumunu giderek daha fazla eleştiriyor. Ankete göre Amerikalıların yüzde 34'ü Trump'ın performansını onaylıyor; bu oran bir önceki ankette yüzde 36 idi.
Trump ile Avrupalı müttefikleri arasındaki gerginliğin son göstergesi olarak Trump, sosyal medya paylaşımında Almanya Başbakanı Friedrich Merz'in İran konusunda "ne dediğini bilmediğini" söyledi.
Merz Pazartesi günü İran liderliğinin ABD'yi aşağıladığını ve Trump yönetiminin nasıl bir çıkış stratejisi izlediğini göremediğini belirtmişti.
Öte yandan İngiltere Kralı Charles, Salı günü ABD Kongresi'ne hitaben yaptığı konuşmada, Avrupa ve Orta Doğu'daki belirsizlik ve çatışmaya rağmen İngiltere ve ABD'nin "farklılıkları ne olursa olsun" demokrasiyi savunmada her zaman sıkı müttefikler olacağını söyledi. Bu konuşma, iki köklü ortağın İran savaşı konusunda derin ayrılıklar yaşadığı bir dönemde gerçekleşti.
PETROL FİYATLARI YENİDEN YÜKSELİYOR
Savaşan tarafların hâlâ birbirinden çok uzak olmasıyla birlikte petrol fiyatları yükselişini sürdürdü. Brent ham petrol yaklaşık yüzde 3 artışla varil başına 111 dolar civarına ulaştı.
Dünya Bankası, İran savaşının neden olduğu en ağır aksaklıkların Mayıs'ta sona ermesi halinde bile 2026'da enerji fiyatlarının yüzde 24 artarak Rusya'nın dört yıl önceki Ukrayna işgalinden bu yana en yüksek seviyeye çıkacağını tahmin etti.
Birleşik Arap Emirlikleri, OPEC ve OPEC+'tan ayrıldığını açıkladı. Bu karar, Körfez ülkeleri arasında İran konusundaki anlaşmazlığı gözler önüne serdi.
Gemi takip verilerine göre son günlerde İran petrolü yüklü en az altı tanker ABD ablukası nedeniyle İran'a geri dönmek zorunda kaldı. Bu durum savaşın deniz trafiği üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor.
İran hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani, devlet medyasına yaptığı açıklamada Tahran'ın ablukanın etkilerini bertaraf etmek için kuzey, doğu ve batı ticaret koridorlarını kullandığını söyledi.
Kpler gemi takip verileri ve SynMax'ın uydu analizine göre savaştan önce günde 125 ila 140 gemi Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapıyordu. Son 24 saatte ise yalnızca yedi gemi geçiş yaptı ve bunların hiçbiri küresel piyasaya yönelik petrol taşımıyordu.
ABD Salı günü ayrıca İran'ın gizli bankacılık sistemindeki rolleri nedeniyle 35 kuruluş ve kişiye yaptırım uyguladığını duyurdu.
ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş için İran hükümetine veya İslam Devrim Muhafızları Ordusu'na "geçiş ücreti" ödeyen herhangi bir firmanın yaptırımlarla karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu.
