ABD Başkanı Donald Trump, perşembe günü Pekin'de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile İran savaşını görüştü. Görüşmeler sürerken Hürmüz Boğazı yakınlarındaki gemilere yönelik yeni saldırılar, barış müzakerelerinin tıkanmasıyla birlikte uzayan çıkmazın bedelini bir kez daha gündeme taşıdı.
Trump ve Xi'nin görüşmesinin ardından Beyaz Saray yetkilisi, iki liderin boğazın açık tutulması ve İran'ın asla nükleer silah elde etmemesi konusunda mutabık kaldığını açıkladı. Çin, İran'a yakın bir ülke ve İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Pekin'de CNBC'ye verdiği röportajda Çin'in boğazı açmak için "elinden geleni yapacağına" inandığını söyledi. Bessent, bu durumun "büyük ölçüde Çin'in çıkarına" olduğunu vurguladı.
Ancak savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik çabalar, İran ile ABD'nin geçen hafta birbirinin son tekliflerini reddetmesinin ardından askıya alındı. İki taraf da "kırmızı çizgi" olarak kabul ettikleri başlangıç taleplerinde ısrar ediyor.
İran, ABD ve İsrail'in iki buçuk ay önce başlattığı bombalama kampanyasından bu yana Hürmüz Boğazı'nı kendi gemileri dışındaki gemilere büyük ölçüde kapattı. Bu durum, küresel enerji arzında bugüne kadar görülen en büyük kesintiye yol açtı. ABD, geçen ay bombalamayı durdurdu ancak İran limanlarına yönelik bir abluka uyguladı.
Ticaret yolundaki son olayda Hindistan, gemilerinden birinin Umman açıklarında saldırıya uğradığını duyurdu. Hindistan ek ayrıntı vermedi ancak tüm mürettebatın güvende olduğunu açıkladı.
Ayrı bir gelişmede, İngiliz deniz güvenlik kuruluşu UKMTO perşembe günü, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Fujairah limanı açıklarında demirli bir gemiye "yetkisiz kişilerin" çıktığını ve gemiyi İran'a doğru yönlendirdiklerini bildirdi.
Bu bölgedeki güvenlik özellikle hassas durumda. Çünkü Fujairah, BAE'nin boğazın diğer tarafındaki tek petrol limanı olarak bazı ihracatın boğazdan geçmeden pazarlara ulaşmasına olanak tanıyor. İran geçen hafta yayımladığı genişletilmiş haritada, bu kıyı bölümünü de kendi kontrolündeki sular arasında gösterdi.
İran son dönemde özel anlaşmalar çerçevesinde bazı gemilerin boğazdan geçişine izin veriyor. Çarşamba günü bir Japon tankerinin geçmesine izin verildi. İran'ın Fars haber ajansı, perşembe günü bazı Çin gemilerinin geçişine izin verileceğine dair bir anlaşma yapıldığını duyurdu.
İran Yargı Sözcüsü Asghar Jahangir perşembe günü, İran düzenlemelerini ihlal eden "ABD tankerlerinin" el konulmasının iç hukuk ve uluslararası hukuk kapsamında yürütüldüğünü ifade etti.
Müzakerelerde İlerleme Yok
ABD ve İsrail, İran'ı altı hafta boyunca yoğun şekilde bombaladıktan sonra, Trump'ın "umut verici" olarak nitelendirdiği barış görüşmelerine fırsat tanımak için bir aydan fazla süre önce operasyonlarını askıya aldı. Ancak geçen ay Pakistan'da tek bir tur müzakere yapıldıktan sonra kayda değer bir ilerleme sağlanamadı ve yüz yüze görüşme gerçekleşmedi.
Trump, savaşı başlatma amaçlarının İran'ın nükleer programını yok etmek, komşularına saldırma kapasitesini sona erdirmek ve İranlıların hükümetlerini devirmesini kolaylaştırmak olduğunu belirtmişti.
Ancak şimdiye kadar bu hedeflerin hiçbirine ulaşılamadı. İran hâlâ silah yapımına yakın seviyede 400 kg'ın üzerinde yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyuma ve komşularını vurabileceğini kanıtlamış füze ile insansız hava araçlarına sahip.
Yıl başında hükümet karşıtı protestoları bastırmak için güç kullanmak zorunda kalan İran yönetimi, savaş başladığından bu yana herhangi bir örgütlü muhalefetle karşılaşmadı. Boğazı kapatma kapasitesi de yönetime müzakerelerde ek bir koz sağladı.
Washington, Tahran'dan uranyumu teslim etmesini ve daha fazla zenginleştirmeden vazgeçmesini istiyor. İran ise yaptırımların kaldırılmasını, savaş hasarları için tazminat ödenmesini ve boğaz üzerindeki kontrolünün tanınmasını talep ediyor.
Trump'ın başlangıçta mart sonuna planlanan Çin ziyareti, Trump'ın savaşın çabuk biteceğini öngördüğü bir dönemde savaş nedeniyle ertelendi. Sonunda gerçekleşen ziyaret, çıkmazın çözümsüz kaldığı bir ortamda yapıldı ve neredeyse on yıldır ilk kez bir ABD başkanının Çin'i ziyaret etmesine sahne oldu.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Air Force One'da Çin'e giderken Fox News'e verdiği röportajda, ABD'nin Çin'i "İran'ı şu anda Basra Körfezi'nde yaptığı ve yapmaya çalıştığı şeyden vazgeçirme konusunda daha aktif bir rol oynamaya" ikna etmek istediğini söyledi.
Rubio, "İran'a verilecek her türlü desteğin ilişkilerimize zarar vereceğini açıkça ortaya koyduk" diye ekledi.
