İran, ABD Başkanı Donald Trump'ın saldırıları süresiz olarak durdurduğunu açıklamasının ardından Hürmüz Boğazı'nda iki gemiye el koyarak stratejik su yolundaki kontrolünü sıkılaştırdı. Barış görüşmelerinin yeniden başlayacağına dair herhangi bir işaret bulunmuyor.
İki hafta önce ilan edilen ve bu haftanın başında sona ermesi beklenen ateşkesin durumu belirsizliğini koruyordu. Trump, şiddetin yeniden başlayacağını tehdit ettikten sadece birkaç saat sonra keskin bir geri dönüş yaparak salı günü tek taraflı bir açıklamada bulundu. ABD'nin, iki aylık savaşı sona erdirmeye yönelik barış görüşmelerinde İran'ın önerisini değerlendirinceye kadar ateşkesi uzatacağını duyurdu.
Ancak İranlı yetkililer ateşkesin uzatılmasını kabul ettiklerini söylemedi. Yetkililer, Trump'ın İran'ın deniz ticaretine yönelik ABD Donanması ablukasını sürdürme kararını eleştirdi. İran bu ablukayı başlı başına bir savaş eylemi olarak değerlendiriyor. İran meclis başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, tam bir ateşkesin ancak ablukanın kaldırılmasıyla anlam kazanacağını belirtti.
Kalibaf, sosyal medyadan yaptığı açıklamada böylesine "açık bir ateşkes ihlali" varken savaş öncesinde dünya petrol ticaretinin beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının mümkün olmadığını söyledi.
Kalibaf, Trump'ın açıklamasına verdiği ilk yanıtta şunları yazdı: "Askeri saldırıyla hedeflerinize ulaşamadınız, zorbalıkla da ulaşamazsınız. Tek yol İran halkının haklarını tanımaktır."
Trump, İran'ın enerji santrallerini ve diğer sivil altyapıyı bombalama tehdidinden son anda bir kez daha geri adım attı. Birleşmiş Milletler ve diğer kuruluşlar bu tür saldırıların uluslararası insancıl hukuku ihlal edeceği uyarısında bulunuyor. Ancak 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırılarıyla başlayan savaşı sona erdirme konusunda çok az ilerleme kaydedildi.
Bu durum, iki tarafı kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapalı kaldığı bir bekleme sürecinde bırakıyor ve dünya genelinde ekonomileri zorluyor. Ortadoğu genelinde, ağırlıklı olarak İran ve Lübnan'da olmak üzere binlerce kişi hayatını kaybetti. İran destekli Hizbullah militanları da İsrail'e karşı savaşa katıldı.
İslam Devrim Muhafızları iki gemiye el koyarak İran kıyılarına eskort etti. Nakliye şirketleri ve İran'ın yarı resmi Tasnim haber ajansı bu bilgiyi doğruladı.
Devrim Muhafızları, el konulan Liberya bayraklı Epaminondas ve Panama bayraklı MSC Francesca gemilerini gerekli izinler olmadan faaliyet göstermek ve seyrüsefer sistemlerini kurcalamakla suçladı.
Aynı bölgede Liberya bayraklı üçüncü bir konteyner gemisine ateş açıldı ancak gemi hasar almadı ve seyrine devam etti.
Beyaz Saray Sözcüsü Leavitt, Fox News'a verdiği röportajda gemilerin ABD veya İsrail gemisi olmadığı için el koyma işleminin ateşkes ihlali sayılmadığını belirtti. Leavitt bu eylemi "korsanlık" olarak nitelendirdi.
ABD ordusu çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'a yönelik ablukanın bir parçası olarak şu ana kadar 30'dan fazla geminin geri dönmesini veya limana dönmesini sağladığını bildirdi. Körfez'in çok ötesinde ABD ordusu, Asya sularında en az üç İran bayraklı tankere müdahale ederek Hindistan, Malezya ve Sri Lanka yakınlarındaki konumlarından uzaklaştırdı.
Uluslararası ham petrol göstergesi olan Brent petrol, perşembe günü Asya ticaretinde varil başına 100 doların üzerinde kalmaya devam etti. Bir gün önce iki haftanın ardından ilk kez üç haneli rakamlara ulaşmıştı.
Trump salı günkü açıklamasında ABD'nin, Pakistan'ın arabuluculuk talebini kabul ederek İran'ın liderleri ve temsilcileri "birleşik bir öneri sunana ve görüşmeler bir şekilde sonuçlanana kadar" saldırıyı ertelediğini söyledi.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, gazetecilere Trump'ın öneri veya görüşmeler için herhangi bir son tarih belirlemediğini açıkladı.
Arabuluculuk yapan Pakistan, iki haftalık ateşkesin sona ermesinin planlandığı salı günü İslamabad'da yapılması öngörülen görüşmelere her iki tarafın da katılmamasının ardından tarafları bir araya getirmeye çalışıyordu.
11 gün önce İslamabad'da gerçekleştirilen İran-ABD barış görüşmelerinin ilk turu herhangi bir anlaşmayla sonuçlanmamıştı.
Trump, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumdan vazgeçmesini ve nükleer silah yapmasını engellemek için daha fazla zenginleştirme yapmamasını istiyor. İran ise yalnızca barışçıl bir sivil nükleer programı olduğunu savunuyor ve yaptırımların kaldırılmasını, savaş tazminatını ve boğaz üzerindeki egemenliğinin tanınmasını talep ediyor.
İran ayrıca İsrail ile Lübnan'daki Hizbullah arasında bir ateşkesi de barış görüşmelerinin ön koşulu olarak ortaya koydu. Çarşamba günü İsrail'in Lübnan'a düzenlediği hava saldırılarında aralarında Lübnanlı gazeteci Amal Khalil'in de bulunduğu en az beş kişi hayatını kaybetti.
Bu saldırılar, 16 Nisan'da İsrail ile Lübnan arasında 10 günlük ateşkes ilan edilmesinden bu yana en kanlı gün oldu.
