ABD ordusu Pazartesi gününden itibaren İran limanlarından ayrılan gemilere abluka uygulamaya başlayacağını açıkladı. Tahran ise Körfez komşularının limanlarına misilleme yapacağı tehdidinde bulundu. Hafta sonu yapılan müzakereler savaşı sona erdirmek için bir anlaşmaya ulaşamadı ve ateşkesi tehlikeye düşürdü.
Pazartesi günü piyasalar açıldığında petrol fiyatları fırladı. Hürmüz Boğazı'nın yakın zamanda yeniden açılacağına dair hiçbir işaret bulunmuyor. Tedarik zincirindeki aksama tarihte görülmemiş boyutlara ulaştı.
Savaşın başlamasından bu yana İran, boğazı kendi gemileri dışındaki tüm deniz trafiğine fiilen kapattı. Gemilerin yalnızca İran kontrolünde ve belirli bir ücret karşılığında geçebileceğini bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump ise bunun üzerine İran gemilerini ve İran'a geçiş ücreti ödeyen tüm gemileri engelleyeceğini açıkladı.
Altı hafta süren ABD ve İsrail hava saldırılarını durduran ateşkesin sona ermesine yalnızca bir hafta kaldı. Washington, Tahran'ın İslamabad'daki görüşmelerde taleplerini reddettiğini açıkladı. Bu görüşmeler, İran'ın 1979 İslam Devrimi'nden bu yana en üst düzey diplomatik temas olma özelliğini taşıyordu.
ABD ordusunun bölgesel Merkez Komutanlığı, ablukanın Pazartesi günü doğu saatiyle 10:00'da (TSİ 17:00) başlayacağını duyurdu. Abluka, "Basra Körfezi ve Umman Körfezi'ndeki tüm İran limanlarından giren veya çıkan her ülkenin gemilerine ayrım gözetilmeksizin" uygulanacak.
İran bağlantılı iki tanker —Aurora ve New Future— petrol ürünleri ve dizel yüklü olarak, ABD ablukası yürürlüğe girmeden kısa süre önce boğazdan ayrıldı. Bu bilgi LSEG veri sağlayıcısından elde edildi.
İran askeri sözcüsü devlet medyasına yaptığı açıklamada, ABD'nin uluslararası sulardaki gemilere kısıtlama getirmesinin yasadışı olduğunu ve "korsanlığa" denk düştüğünü söyledi. İran limanlarının tehdit altına girmesi halinde Körfez ve Umman Körfezi'ndeki hiçbir limanın güvende kalamayacağını belirtti.
Daha önce İran Devrim Muhafızları, boğaza yaklaşan herhangi bir askeri geminin ateşkesi ihlal etmiş sayılacağını bildirmişti.
Pazar günü Trump sosyal medyadan şu mesajı paylaştı: "Yasadışı geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizlerde güvenli geçiş hakkına sahip olmayacak. Bize veya barışçıl gemilere ateş açan herhangi bir İranlı CEHENNEMİ BOYLAYACAK!"
Biden döneminde üst düzey Pentagon yetkilisi olarak görev yapan ve şimdi Washington Institute for Near East Policy'de çalışan Dana Stroul, "Trump hızlı bir çözüm istiyor" dedi. "Gerçek şu ki bu görev tek başına yürütülmesi zor ve orta-uzun vadede sürdürülebilir değil."
'SIFIR DERS ÇIKARILMIŞ' DİYOR TAHRAN
Savaş yurt içinde popüler olmayan bir hal alırken ve artan enerji fiyatları siyasi tepkilere yol açarken, Trump geçen hafta İran'ın "tüm medeniyetini" yok etmekle tehdit ettikten sonra ABD-İsrail bombardıman kampanyasını durdurdu.
İran bu talebi fiilen görmezden geldi. Müzakerelere kendi taleplerini de getirdi: Boğaz üzerindeki kontrolünün tanınması, tüm yaptırımların kaldırılması ve Ortadoğu'daki devasa ABD askeri üslerinden kuvvetlerin çekilmesi.
Trump, savaşın başında ortaya koyduğu hedeflere henüz ulaşamamasına rağmen zafer ilan etti. Bu hedefler arasında İran'ın komşularına saldırma kapasitesinin ortadan kaldırılması, nükleer programının sonlandırılması ve İranlıların hükümetlerini devirmesinin kolaylaştırılması vardı.
İran, Körfez komşularını vurabilen füze ve insansız hava araçlarını hâlâ elinde bulunduruyor. Ayrıca BM nükleer ajansının geçen yıl 400 kilogramın (900 pound) üzerinde olduğunu tahmin ettiği, bomba yapımına yakın düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoku mevcut. Yılın başında halk ayaklanmasıyla yüzleşen Tahran yönetimi, ABD saldırısına örgütlü bir muhalefet belirmeden direndi.
ABD yetkilileri, İran'ın görüşmelerde uranyum stokunu teslim etme, gelecekteki zenginleştirmeyi durdurma ve bölgesel müttefiklerine desteği kesme taleplerini reddettiğini açıkladı. Bu talepler, Trump'ın savaştan iki gün önce terk ettiği müzakerelerden devralınmıştı.
Washington, İran'ın barış arayacağını ve savaş öncesi iç huzursuzluğu derinleştiren ekonomik krizden kaynaklanan hasarı onarmaya başlama fırsatı yakalayacağını umut ediyor.
Ancak cesaretlenen İran yetkilileri, öncekinden daha güçlü bir konumda olduklarını ve yalnızca ABD'nin daha fazla taviz vermesi halinde anlaşma yapacaklarını söylüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, görüşmelerde ABD'den "maksimalizm, değişen hedefler ve abluka" ile karşılaştıklarını belirtti.
Araghchi, "Sıfır ders çıkarılmış" diye ekledi. "İyi niyet iyi niyeti doğurur. Düşmanlık düşmanlığı doğurur."
PETROL FİYATLARI GERÇEĞİ YANSITMIYOR
Geçen hafta ateşkes haberinin ardından gerileyen referans petrol fiyatları, Pazartesi günü yüzde 7'den fazla artarak varil başına 100 doların üzerine çıktı. Piyasa oyuncuları, hafta sonu müzakerelerinin çıkmaza girmesini fiyatladı.
Uzmanlara göre ana referans fiyatları —dünya genelinde trilyonlarca dolarlık emtia fiyatını belirleyen göstergeler— aksaklığın gerçek boyutunu yansıtmıyor. Modern tarihin emsalsiz bu krizi karşısında fiyatlar yetersiz kalıyor.
Referans fiyatlar bir ila iki ay ileriye dönük teslimat sözleşmelerine dayanıyor. Ancak fiziksel arz şimdiden daralmış durumda. Bazı rafineriler, hemen petrol temin edebilmek için referans fiyatların 50 dolar üzerinde rekor primler ödüyor.
Referans fiyatlar fiziksel fiyatlara yaklaşırsa sanayi devasa maliyet artışlarıyla yüzleşecek ve bazı piyasa oyuncuları büyük kâğıt zararları gerçekleştirmek zorunda kalabilir. Savaş öncesinde sevk edilen son Körfez petrolünün tükenmesiyle bir hesap günü yaklaşıyor olabilir.
JP Morgan analistleri bir notta şu değerlendirmeyi yaptı: "Boğazı yeniden açmak piyasanın en acil önceliği haline geldi. Hürmüz'den 28 Şubat'ta geçen son tanker, yaklaşık 20 Nisan'da varış noktasına ulaşacak. Bu tarih, savaş öncesi varillerinin küresel tedarik zincirinden tamamen tükendiği anı işaret ediyor."
Trump, ABD'deki benzin fiyatlarındaki artışın kısa süreceğini söylüyordu. Ancak Fox News'in "Sunday Briefing" programında fiyatların Kasım ara seçimlerine kadar yüksek kalabileceğini itiraf etti.
İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, Washington bölgesindeki benzin fiyatlarının haritasını sosyal medyada paylaşarak şu yorumu yaptı: "Mevcut pompa fiyatlarının keyfini çıkarın. Sözde 'abluka' ile birlikte. Yakında 4-5 dolarlık benzini özleyeceksiniz."
