NASA, ikinci Artemis görevi ile 53 yılı aşkın bir aradan sonra ilk mürettebatlı Ay uçuşunu gerçekleştirmeye hazırlanıyor. ABD, Çin'in artan rekabeti karşısında uzaydaki liderliğini yeniden pekiştirmek istiyor.
Üç ABD'li ve bir Kanadalı astronot, Çarşamba günü NASA'nın Orion kapsülü ve Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketiyle 10 günlük bir test görevine çıkacak. Ekip, Ay'ın çevresinden dolanarak Dünya'ya geri dönecek ve bu yolculukta insanoğlunun daha önce hiç ulaşmadığı bir derinliğe ulaşacak.
Bu görev, NASA'nın amiral gemisi programı Artemis kapsamındaki ilk mürettebatlı test uçuşu olacak. Artemis programı, ABD'nin Ay'a düzenli uçuşlar başlatma çabasının temelini oluşturuyor ve 2012'den bu yana tahmini maliyeti en az 93 milyar doları buluyor. İnsanlar en son 1972'deki Apollo 17 göreviyle Ay yüzeyine ayak basmıştı. NASA, bu başarıyı 2028'de Ay'ın engebeli güney kutbunda tekrarlamayı hedefliyor.
ABD, Apollo programı kapsamındaki altı Ay inişiyle başka bir gök cismine insan gönderen tek ülke olma unvanını taşıyor. Bu başarı, dönemin Sovyetler Birliği ile yaşanan rekabetin ürünüydü.
ABD'li yetkililer son dönemde gözlerini Çin'e çevirdi. Güçlü bir teknolojik rakip olan Çin, son yıllarda robotik Ay inişleriyle kendi programında istikrarlı bir ilerleme kaydetti ve 2030 yılına kadar kendi mürettebatını Ay yüzeyine göndermeyi hedefliyor.
NASA astronotu ve Artemis II görev uzmanı Christina Koch, Pazar günü Ay'ın güneş sisteminin oluşumuna tanıklık eden bir "kanıt plakası" olduğunu ve Mars'a giden yolda bir basamak taşı niteliği taşıdığını söyledi. Koch, "Geçmiş yaşam izlerini bulma olasılığımızın en yüksek olduğu yer Mars" dedi.
Koch, "Pek çok ülke güneş sistemini, Ay'ı ve Mars'ı keşfetmenin değerini kabul etti. Sadece somut faydalar elde etmekle kalmayacağımızı, aynı zamanda hayatımızın sorusu olabilecek bir yanıt fırsatına sahip olduğumuzu görüyorlar: Yalnız mıyız?" diye ekledi.
Koch, "Bu sorunun yanıtı Ay'da başlıyor. Soru gitmeli miyiz değil; liderlik mi etmeliyiz, yoksa takip mi etmeliyiz?" dedi.
ABD, önümüzdeki on yıla uzanan giderek daha gelişmiş Artemis görevleri aracılığıyla, başkalarının Ay yüzeyinde nasıl faaliyet göstereceğine ve bir arada var olacağına dair bir emsal oluşturmayı hedefliyor. Gelecekte ülkeler ve şirketler, kayalık Ay kaynaklarından faydalanabilecek ve çok daha zorlu Mars görevleri için pratik yapabilecek.
Ekibin diğer üyeleri NASA astronotları Victor Glover ve Reid Wiseman ile Ay çevresine ulaşan ilk Kanadalı astronot olacak Jeremy Hansen'dır.
Hansen'in katılımı, NASA ile Kanada Uzay Ajansı arasındaki 2020 tarihli bir anlaşmanın parçasıydı. Kanada Uzay Ajansı astronot ofisi başkanı Mathieu Caron, "Bu katılım, on yıllara yayılan katkıların ve stratejik yatırımların sonucudur" diyerek Kanada'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki robotik katkılarını öne çıkardı.
NASA, Ay programında çok sayıda şirkete güveniyor ve gelecekte ticari bir Ay pazarı oluşturmayı umuyor. Analistlere göre bu pazarın değerini şu an tahmin etmek güç.
Boeing ve Northrop Grumman SLS'nin, Lockheed Martin ise Orion'un üretimini NASA için yürütüyor. SpaceX ve Blue Origin, NASA finansmanıyla kendi iniş araçlarını geliştiriyor ancak bu araçları başka müşterilere de sunabilecekleri sözleşmeler kapsamında çalışıyor.
Ocak ayında yayımlanan bir PricewaterhouseCoopers raporu, 2050 yılına kadar Ay yüzeyi faaliyetlerinden 127 milyar dolar gelir elde edileceğini öngörüyor. Aynı dönemde yatırımların 72 ile 88 milyar dolar arasına ulaşması bekleniyor.
Rational Futures analiz firmasından ekonomist Akhil Rao, şimdilik ve yakın gelecekte hükümetlerin şirketlerin Ay stratejilerini ve gelirlerini yönlendireceğini belirtti. Rao, enerji ve iletişim sistemleri gibi temel altyapıların, ticari büyümenin devlet finansmanından bağımsız olarak Ay'da var olabileceği noktaya ulaşmasının uzun zaman alacağını söyledi.
Daha önce NASA'da araştırma ekonomisti olarak görev yapan ve Trump yönetiminin kapsamlı federal işgücü kesintileri sırasında işten çıkarılan Rao, "NASA'nın elini çekmesine olanak tanıyacak kısa vadeli bir ekonomik değer görmüyorum" dedi.
Artemis II görevi, 2022'de benzer bir insansız görev gerçekleştiren NASA'nın Orion kapsülü ve SLS roketi için daha büyük bir sınav olacak. Uçuştaki astronotlar kritik yaşam destek sistemlerini, mürettebat arayüzlerini, navigasyon ve iletişim sistemlerini test edecek.
Fırlatma 1 Nisan olarak planlandı ancak Florida'daki hava koşullarına ve roketle ilgili son dakika sorunlarına bağlı olarak 6 Nisan'a kadar herhangi bir gün gerçekleşebilir. Bunun ardından, büyük ölçüde Dünya ile Ay arasındaki yörünge mekaniğine göre belirlenen bir sonraki fırlatma penceresi 30 Nisan'da açılıyor.
2027 için planlanan Artemis III görevi, Orion kapsülünün Dünya yörüngesinde NASA'nın iki Ay iniş aracıyla kenetlenmesini içerecek. Bu araçlar Jeff Bezos'un Blue Origin şirketinin Blue Moon sistemi ve Elon Musk'ın SpaceX şirketinin Starship'i. Bu hassas buluşma, iniş araçlarının Ay yüzeyine yola çıkmadan önce astronotları nasıl alacağını gösterecek.
Bu görev, NASA'nın yeni yöneticisi ve milyarder özel astronot Jared Isaacman tarafından Şubat ayında programa eklendi. Isaacman, programı yeni hedeflerle kapsamlı biçimde yeniden şekillendirdi. Bu kararla programın ilk mürettebatlı Ay inişi Artemis IV'e ertelendi.
