Geçen yıldan beri uzayda sürüklenen bir SpaceX roket parçasının, Çarşamba sabahı erken saatlerde Ay'a yüksek hızla çarpması bekleniyordu, ancak çarpışmanın en az birkaç saat boyunca doğrulanması mümkün olmayacak.
Okul otobüsü büyüklüğündeki cisim, Ocak 2025'te Firefly Aerospace'in Ay'a bir iniş aracı gönderen SpaceX Falcon 9 roketinin ikinci kademesiydi.
4 metrik ton (4.000 kg) ağırlığındaki roket gövdesinin, saatte 8.690 kilometre hızla TSİ 09:35'te Ay'a çarpması bekleniyordu. Ancak Ay yörüngesindeki hiçbir uzay aracının çarpışmayı canlı görüntüleyebilecek konumda olmadığı belirtildi.
Uzay enkazının, güneş ışığıyla aydınlanacak bir Ay tozu bulutu oluşturması, ancak Dünya'dan çıplak gözle görülmesinin zor olması bekleniyor. BBC'nin haberine göre, bilim insanlarının çarpışmayı doğrulaması en az birkaç saat sürecek.
SpaceX, çarpışmanın kasıtsız olduğunu açıkladı. Roket parçasının, Dünya'dan genellikle zor görülen Ay'ın batı kenarındaki Einstein Krateri'ne çarpması bekleniyordu.
KOZMİK KUVVETLER PARÇAYI AY'A YÖNLENDİRDİ
Bu tür kademeler genellikle Dünya atmosferine geri düşerek yanar veya roketin yükünü yörüngede belirli bir noktaya taşıdıktan sonra okyanusa çakılır.
Ancak Ocak ayındaki Ay iniş aracı görevi, Dünya'ya yakın görevlerden daha fazla itiş gücü gerektirdiği için roketin ikinci kademesi uzayda kaldı ve aktif uyduların kaçınması gereken binlerce diğer uzay enkazı parçası arasında amaçsızca sürüklendi.
Gökbilimciler, bu yılın başlarına kadar, kalan yakıtını boşaltmış ve kontrol edilemeyen roket kademesinin Ay'da sonlanan bir yörünge izlediğini belirleyemedi.
SpaceX'in NASA Bilim ve Dragon Programları Direktörü Julianna Scheiman, Pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, "Esasen olan şey, güneş aktivitesi ve yerçekimi kuvvetlerinin bir karışımının onu Ay'a giden bir yola sokmasıdır" dedi.
Yaygın olarak kullanılan astronomi yazılımının yaratıcısı ve Nisan ayında kademenin çarpmasıyla ilgili bir rapor yayınlayan Bill Gray, "Bu muhtemelen küçük de olsa bilimsel ilgi uyandırabilir ve bundan bazı şeyler öğrenebiliriz. Kimse için bir tehlike oluşturmuyor, ancak artık uzay donanımının (uzay enkazı) nasıl bertaraf edildiği konusundaki dikkatsizliği vurguluyor" ifadelerini kullandı.
Uzay enkazının Ay'a çarpması nadir görülen bir durum. Mart 2022'de bir Çin roket kademesi, bir Ay test görevini tamamladıktan sonra Ay'a çarpmıştı. 2009'da NASA, çarpmanın oluşturduğu Ay malzemesi bulutunu incelemek için bir roket kademesini kasıtlı olarak Ay'a çarptırmıştı.
Son yıllarda Ay'a yumuşak iniş yapması planlanan birçok uzay aracı bunun yerine düştü. Rusya'nın nükleer enerjili Luna-25 görevi 2023'te kontrolden çıkarak düştü. Küçük plütonyum-238 güç kaynağının büyük olasılıkla Ay yüzeyinde zararsız bir şekilde kaldığı belirtiliyor.
Hindistan'ın Chandrayaan-2 iniş aracı 2019'da düştü. İsrail'in Beresheet iniş aracı da aynı yıl düştü. İsrail aracının yükleri arasında, radyasyon ve diğer zorlu ortamlarda hayatta kalabilen ve hala yüzeyde olabilecek mikroskobik hayvanlar olan minik tardigradlar da bulunuyordu.
NASA, 1970'lerde Satürn V Ay roketlerinden kalan kademeleri, çarpışmaların sismik etkilerini incelemek için kasıtlı olarak Ay'a çarptırmıştı.
Scheiman, NASA ve SpaceX'in gelecekteki Ay çarpışmalarını önlemenin yollarını tartıştığını söyledi. ABD uzay ajansı, bu on yılın sonlarında başlamak üzere milyarlarca dolarlık Artemis programı kapsamında bir Ay üssü inşa etmeyi ve rutin astronot görevleri göndermeyi planlıyor. Başıboş uzay enkazı parçalarının bu varlıklara çarpmasını istemiyor.
