ABD ordusu İran limanlarına yönelik ablukayı başlattı. Bu adım Tahran'ı öfkelendirdi ve kritik su yolunda belirsizliği artırdı. Ancak savaşı sona erdirmek için diyalog umutları petrol piyasalarına bir miktar rahatlama sağladı. Referans fiyatlar salı günü 100 doların altına geriledi.
ABD ile İran arasında hafta sonu İslamabad'da yapılan görüşmelerin çökmesinin ardından bir ABD yetkilisi, anlaşmaya varmak için temasların ve ilerlemenin sürdüğünü söyledi. Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif de çatışmayı çözmek için çabaların devam ettiğini bildirdi.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın pazartesi günü iletişime geçtiğini ve anlaşma yapmak istediğini açıkladı. Ancak Trump, Tahran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin veren hiçbir anlaşmayı onaylamayacağını vurguladı.
ABD ve İsrail 28 Şubat'ta savaşı başlattığından bu yana İran, Hürmüz Boğazı'nı kendi gemileri dışında tüm gemilere fiilen kapattı. Tahran, geçişe yalnızca İran kontrolünde ve ücrete tabi olarak izin verileceğini duyurdu. Çatışma öncesinde dünyadaki petrol ve gaz arzının yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçtiği için etkileri geniş çaplı oldu.
Trump, Washington'ın İran gemilerini ve bu tür geçiş ücretlerini ödeyen tüm gemileri engelleyeceğini, ablukaya yaklaşan İran "hızlı saldırı gemilerinin" derhal imha edileceğini söyledi. Tahran ise boğazdan geçen savaş gemilerine saldırmak ve Körfez komşularının limanlarına misilleme yapmakla tehdit etti.
LSEG denizcilik verileri, Çin'e ait petrol ve kimyasal tanker Rich Starry'nin salı günü boğazdan geçtiğini gösterdi. Bu gemi, ABD ablukasının pazartesi saat 14:00 GMT'de başlamasından bu yana boğazdan geçen ilk gemi oldu. Dubai açıklarındaki Sharjah demir yerinden pazartesi günü Çin'e doğru hareket eden gemi, daha önce boğaza yaklaştıktan birkaç dakika sonra geri dönmüştü.
ABD'nin ablukası küresel enerji güvenliği ve petrole dayalı geniş bir ürün yelpazesinin tedarik görünümünü daha da belirsizleştirdi. Bu adımın uluslararası desteği son derece sınırlı kaldı.
İngiltere ve Fransa dahil NATO müttefikleri, ablukaya katılarak çatışmaya çekilmeyeceklerini açıkladı. Bu ülkeler bunun yerine su yolunun yeniden açılması gerektiğini vurguladı.
ABD ile İran arasındaki görüşmelerin pazar günü çökmesine rağmen, ABD heyetini yöneten Başkan Yardımcısı JD Vance, pazartesi günü Fox News'e yaptığı açıklamada ABD'nin "çok ilerleme kaydettiğini" söyledi. Vance, Tahran'a ABD'nin "nerede taviz verebileceğinin" ve nerede esnek kalmayacağının iletildiğini belirtti.
Vance, Trump'ın İran'daki tüm zenginleştirilmiş nükleer malzemenin çıkarılması ve İran'ın nükleer silah geliştirmediğini doğrulayacak bir mekanizma kurulması konusunda kararlı olduğunu aktardı.
Vance, Tahran'ın "bizim yönümüze doğru hareket ettiğini, bu yüzden olumlu işaretler olduğunu söyleyebileceğimizi, ancak yeterince ileri gitmediğini" ifade etti. Ayrıntı paylaşmadı.
ATEŞKES TEHLİKEDE
Altı haftalık ABD-İsrail hava saldırılarını ve İran'ın Körfez genelindeki misilleme ateşini durduran ateşkesin sona ermesine yalnızca bir hafta kaldı ve anlaşma tehlikede görünüyordu.
ABD ordusunun Merkez Komutanlığı, ablukanın Körfez ve Umman Körfezi'ndeki İran limanlarına giren veya çıkan "tüm ulusların gemilerine tarafsız biçimde uygulanacağını" açıkladı. Komutanlık, İran dışındaki destinasyonlara Hürmüz Boğazı'ndan yapılan tarafsız transit geçişlerin engellenmeyeceğini denizcilere gönderdiği bir notta belirtti.
İran'ın askeri sözcüsü, ABD'nin uluslararası deniz taşımacılığına getirdiği kısıtlamaları "korsanlık" olarak nitelendirdi. Sözcü, İran limanları tehdit altına alınırsa Körfez ve Umman Körfezi'ndeki hiçbir limanın güvende olmayacağı uyarısında bulundu. İran Devrim Muhafızları, boğaza yaklaşan askeri gemilerin ateşkesi ihlal edeceğini bildirdi.
Trump, İran donanmasının savaş sırasında "tamamen yok edildiğini" ve yalnızca az sayıda "hızlı saldırı gemisinin" kaldığını söyledi.
Trump sosyal medyada şu mesajı paylaştı: "Uyarı: Bu gemilerden herhangi biri ablukamıza yaklaşırsa derhal İMHA EDİLECEKTİR. Denizdeki uyuşturucu kaçakçılarına karşı kullandığımız aynı öldürme sistemi uygulanacaktır. Bu hızlı ve acımasızdır."
Trump'ın atıfta bulunduğu operasyonlar, ABD'nin Karayipler ve Pasifik'te şüpheli uyuşturucu teknelerine yönelik eylül ayında başlattığı saldırılardı. Bu saldırılarda 160'tan fazla kişi hayatını kaybetti. ABD ordusu, teknelerin uyuşturucu taşıdığına dair kanıt sunmadı.
LÜBNAN SALDIRILARA MARUZ KALIYOR
Savaşın ülke içinde popüler olmaması ve artan enerji fiyatlarının siyasi tepki doğurması üzerine Trump, İran'ı boğazı açmadığı takdirde "tüm uygarlığını yok etmekle" tehdit ettikten sonra geçen hafta ABD-İsrail bombardıman kampanyasını durdurdu.
İran'ın BM heyeti pazartesi günü Birleşmiş Milletler'e gönderdiği mektupta Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Katar ve Ürdün'den tazminat talep etti. Mektupta bu ülkelerin topraklarının ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşında kullanılmasına izin verdikleri iddia edildi.
İsrail Lübnan'ı bombalamaya devam etti. İsrail birlikleri pazartesi günü, İran destekli Hizbullah'ın elindeki kilit bir güney Lübnan kasabasını ele geçirmeye yönelik bir operasyon başlattı. İsrail ordusu salı günü güney Lübnan'daki çatışmalarda bir İsrail askerinin öldüğünü ve üç yedek askerin yaralandığını açıkladı.
İsrail ve ABD, Hizbullah'a yönelik operasyonun ateşkesin kapsamında olmadığını savunurken İran bunun ateşkesin parçası olduğunda ısrar etti.
