ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile iki haftalık ateşkes anlaşması, yılların en ağır krizini yaşayan küresel havacılık sektörüne kısa vadede rahatlama sağlamayacak. Sektör yöneticileri Çarşamba günü bu değerlendirmeyi paylaştı. Anlaşma sonrası havayolu hisseleri yükselişe geçse de temel sorunlar devam ediyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Genel Direktörü Willie Walsh, İran Hürmüz Boğazı'nı yeniden açsa bile jet yakıtı arzının normale dönmesinin aylar alacağını söyledi. Orta Doğu'daki rafineri kapasitesindeki aksaklıklar bu gecikmenin temel nedeni olarak gösteriliyor.
Delta Air Lines, ikinci çeyrek kâr beklentisini düşürdü. Şirket, aynı dönemde 2 milyar dolarlık ek yakıt maliyetiyle karşılaşacağını açıkladı ve bu maliyeti karşılamak için tüm hatlarında kapasite kesintisine gideceğini duyurdu.
Ateşkes Anlaşması Sonrası Petrol Fiyatları Düştü
Yakıt, havayollarının iş gücünden sonraki en büyük gider kalemi olup işletme giderlerinin yaklaşık yüzde 27'sini oluşturuyor.
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması küresel jet yakıtı arzını daraltmıştı. Ateşkes haberi ve boğazın güvenli geçişe açılma ihtimali havayolu hisselerini hızla yükseltti.
Trump'ın boğazın derhal ve güvenli şekilde açılması şartıyla İran ile iki haftalık ateşkese vardığını açıklamasının ardından petrol fiyatları varil başına 100 doların altına geriledi.
Ancak sektördeki yönetici ve uzmanların açıklamaları, havayollarının jet yakıtı fiyatlarının iki katına çıkması ve arz kısıtları nedeniyle giderek derinleşen bir sıkıntıyla karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Dünya genelindeki havayolları bilet fiyatlarını artırıyor, uçuşları iptal ediyor, kalkış havalimanlarından ekstra yakıt alıyor ve Orta Doğu çatışmasının arzı daraltması nedeniyle güzergâhlara ek yakıt ikmal durakları ekliyor.
Walsh gazetecilere yaptığı açıklamada ham petrol fiyatlarının düşmesini beklediğini ancak rafineri kapasitesindeki hasar nedeniyle jet yakıtı maliyetlerinin bir süre daha yüksek seyredeceğini belirtti. Walsh, "Boğaz açılsa ve açık kalsa bile, Orta Doğu'daki rafineri kapasitesindeki aksaklık göz önüne alındığında arzın gerekli seviyeye dönmesi aylar alacak" dedi.
Havayolu Hisseleri Yükseldi Ama Turizm Toparlanması Zaman Alacak
Jet yakıtı fiyatları normalde ham petrol fiyatlarıyla paralel hareket eder. Ancak İran çatışması sonrasında jet yakıtı fiyatları iki kattan fazla artarak ateşkes öncesinde ham petrolün yüzde 50'lik artışını çok geride bıraktı.
Bu durum maliyetleri şişirdi, uçuş takvimlerini altüst etti, havayollarını hat kapatmaya zorladı ve yolcuların ödeme kapasitesini sınırına kadar zorladı.
Delta, Haziran çeyreğinde jet yakıtı için galon başına yaklaşık 4,30 dolar ödemeyi beklediğini açıkladı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre 2 milyar doların üzerinde ek maliyet anlamına geliyor.
Buna rağmen küresel havayolu ve seyahat hisseleri yükseldi. Avustralya'nın Qantas Airways hissesi yüzde 9'dan fazla, Air New Zealand yüzde 4'ün üzerinde, Hong Kong merkezli Cathay Pacific yüzde 5 ve Hindistan'ın IndiGo'su yüzde 8 değer kazandı.
Avrupa'da tur operatörü TUI yüzde 12'den fazla, Wizz Air yüzde 10, Air France-KLM yaklaşık yüzde 14 ve Lufthansa yüzde 11 artışla TSİ 14:32 itibarıyla Avrupa endekslerinin üzerinde performans gösterdi. ABD havayolları da piyasa öncesi işlemlerde yükseldi.
Panmure Liberum analistleri bir notta, jet yakıtı arzındaki aksaklık riski devam etse de ateşkesin "kaliteli havayolları için alım fırsatı" yarattığını belirtti.
Mahsur Kalan Yolcu Gemileri ve Uzun Toparlanma Süreci
TUI, savaşın başlamasından bu yana Abu Dabi ve Doha'da mahsur kalan iki yolcu gemisi "Mein Schiff 4" ve "Mein Schiff 5" için çözüm arayışında olduğunu açıkladı.
Şirkete göre gemiler iskelet kadro ile operasyonel durumda tutuluyor. Gemilerin planlanan bir sonraki seferlerine hazırlanması, rota, hava koşulları ve operasyonel şartlara bağlı olarak en az dört hafta sürecek.
Ateşkesle birlikte önemli transit merkezlerin yeniden açılma ihtimali doğsa da 367 milyar dolar değerindeki Orta Doğu turizm sektörünün toparlanması zaman alacak.
Oxford Economics ekonomisti Aaron Goldring bir brifingde, en iyi senaryoda bile toparlanmanın aylar süreceğini belirtti. Goldring, "Ateşkes sonrasında duygu etkisinin yaklaşık yedi aylık bir kuyruğu var. Güvenlik algısı oldukça kademeli bir şekilde geri geliyor" dedi.
