Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Genel Müdürü Willie Walsh, İran Hürmüz Boğazı'nı yeniden açsa bile jet yakıtı maliyetlerinin aylarca yüksek kalmaya devam edeceği uyarısında bulundu. Walsh, Orta Doğu'daki rafineri kapasitesinin gördüğü hasar nedeniyle ateşkese rağmen arzın bir gecede toparlanamayacağını belirtti.
Walsh, Çarşamba günü Singapur'da gazetecilere yaptığı açıklamada, iki haftalık ABD-İran ateşkesinin ardından ham petrol fiyatlarının düşmesini beklediğini ancak bölgesel rafinerilerdeki hasar nedeniyle jet yakıtı maliyetlerinin bu düşüşün gerisinde kalacağını söyledi.
Walsh, "Boğaz yeniden açılsa ve açık kalsa bile arz seviyesinin olması gereken noktaya dönmesinin aylar alacağını düşünüyorum. Orta Doğu'daki rafineri kapasitesinin uğradığı hasar bunu kaçınılmaz kılıyor" dedi.
Jet yakıtı fiyatları İran çatışmasının başlamasından bu yana iki katından fazla artarak ateşkes öncesinde yüzde 50 yükselen ham petrol fiyatlarını çok geride bıraktı. IATA verilerine göre yakıt, havayollarının işçilik giderlerinden sonra en büyük ikinci maliyet kalemi olup işletme giderlerinin yaklaşık yüzde 27'sini oluşturuyor.
Walsh, mevcut durumun COVID-19 salgınıyla karşılaştırılmasını reddetti. Salgın döneminde sınırların kapanmasıyla küresel havacılık kapasitesi yüzde 95 düşmüştü. Walsh, "Bu durum COVID'e benzemiyor. Yaşadığımız o krize yakın bile değil" diyerek mevcut durumu 2008-09 ekonomik krizine ve 11 Eylül saldırılarının ardından yaşanan sürece benzettiğini ifade etti. Walsh, 11 Eylül sonrası toparlanmanın yaklaşık dört ay sürdüğünü, 2008-09 krizindeki toparlanmanın ise on ila on iki ay aldığını belirtti.
Ateşkes haberi havayolu hisselerini uçurdu
Ateşkes haberi ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılma ihtimali, Asya ve Avrupa'daki havayolu hisselerini sert şekilde yükseltti. Avustralya'nın Qantas havayolu yüzde 9'dan fazla, Hindistan'ın IndiGo'su yüzde 10'a kadar, Cathay Pacific yüzde 5 ve Air New Zealand yüzde 4'ün üzerinde değer kazandı. Avrupa'da Wizz Air ve Air France-KLM yaklaşık yüzde 14 yükselirken Lufthansa, Finnair, IAG ve Ryanair yüzde 8 ile 10 arasında artış gösterdi.
Walsh, geçen yıl uluslararası havacılık kapasitesinin yüzde 14,6'sını oluşturan Körfez taşıyıcılarının koşullar normale döndüğünde hızla toparlanacağını söyledi. Ancak bu süreçte Körfez taşıyıcılarının kapasitesinin bölge dışındaki havayolları tarafından tam olarak ikame edilemeyeceğini de kabul etti.
Arz toparlanmasına ilişkin Walsh, Hindistan ve Nijerya'nın kısa vadede rafine ürün çıktısını artırabilecek rafineri kapasitesine sahip olduğuna dikkat çekti. Ham petrol akışı yeniden başladığında Çin ve Güney Kore'nin rafine ürün ihracatına devam etmesini beklediğini de ekledi. Walsh, yükselen rafineri marjlarının (crack spread) rafinerilere jet yakıtı üretimini artırmaları için ticari bir teşvik sağladığını belirtti.
Walsh, "Ham petrol akmaya başladığında kullanılabilir kapasite mevcut, ancak bunun biraz zaman alacağı açık" dedi.
