Hürmüz Boğazı kapalı kalmaya devam ederken İsrail Cuma günü Lübnan'a yeni saldırılar düzenledi. ABD ve İran, ilk barış görüşmelerinin arifesinde bu saldırıları ateşkes anlaşmasının ihlali olarak nitelendirdi.
ABD heyetine başkanlık edecek olan Başkan Yardımcısı JD Vance, Pakistan'daki görüşmelere gitmek üzere yola çıkarak olumlu bir sonuç beklediğini söyledi. Ancak "Eğer bizi oyalamaya çalışırlarsa, müzakere ekibinin buna pek açık olmadığını görecekler" diye ekledi.
İki günlük ateşkes, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik hava saldırı kampanyasını durdurdu. Ancak küresel enerji arzında tarihin en büyük aksamasına yol açan boğaz ablukasını sona erdirmek ya da İsrail'in Lübnan'da İran'ın müttefiki Hizbullah'a karşı yürüttüğü paralel savaşı yatıştırmak konusunda herhangi bir ilerleme sağlanamadı.
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya paylaşımında İran'ın boğazdan petrol geçişine izin verme konusunda "çok kötü bir iş çıkardığını" söyledi. Ayrıca Tahran'ı boğazı geçen gemilerden ücret tahsil etmeye çalışmaması konusunda uyardı. "Anlaşmamız bu değil!" dedi.
Öte yandan İran, İsrail'in Lübnan'a devam eden saldırılarının ateşkesin ihlali olduğunu açıkladı. İsrail kuvvetleri, ateşkes ilan edildikten saatler sonra savaşın en büyük saldırısını düzenleyerek yoğun nüfuslu bölgelere yapılan baskınlarda 250'den fazla Lübnanlıyı öldürdü.
Cuma günü Güney Lübnan genelinde İsrail saldırıları sürdü; çeşitli kasabalarda düzineden fazla kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Lübnan devlet medyası, bir saldırıda Lübnan devlet güvenlik güçlerinin sekiz üyesinin öldürüldüğünü duyurdu.
İran, ateşkesin Lübnan'ı da kapsaması gerektiğini savunuyor. Arabuluculuk yapan Pakistan da başlangıçta bu görüşü destekledi.
İsrail ve ABD ise Lübnan'ın ABD-İran ateşkesi kapsamında olmadığını belirtiyor. İsrail Perşembe günü bir politika değişikliğine giderek Lübnan hükümetiyle savaşı sona erdirmeye ve Hizbullah'ı silahsızlandırmaya yönelik ayrı görüşmeler başlatacağını açıkladı.
Buna rağmen Pakistanlı bir kaynak, ABD-İran barış görüşmelerinin planlandığı gibi Cumartesi günü başlaması için "her şeyin yolunda gittiğini" söyledi. İsrail'in Lübnan'a yönelik son saldırı haberlerinden önce konuşan kaynak, bölgedeki şiddetin azalmasının olumlu olduğunu belirtti.
"Gerilim azaldı. İyi bir işaret."
Her iki ülkenin ileri ekipleri, İslamabad merkezindeki beş yıldızlı Serena Oteli'nde konuşlanmış durumda. İki heyet de görüşmeler boyunca bu otelde kalacak. Cuma günü yüz yüze görüşme planlanmadı ancak Pakistan taraflar arasında mesaj iletti.
İslamabad'ın merkezi, aceleyle ilan edilen resmi tatil nedeniyle tamamen kapatıldı. Otelin çevresinde üç kilometrelik güvenlik bölgesi oluşturuldu.
Enerji arzındaki aksama enflasyonu artırdı ve küresel ekonomiyi yavaşlattı. Müzakereciler boğazı yeniden açmayı başarsalar bile etkinin aylarca sürmesi bekleniyor.
Cuma günü açıklanan ve savaşın etkisini gösteren ilk ABD aylık enflasyon verileri, tüketici fiyatlarının Mart ayında yüzde 0,9 arttığını ortaya koydu. Bu oran, Trump'ın selefi Joe Biden'a olan desteği aşındıran 2022 ortası enflasyon şokundan bu yana en yüksek seviye oldu.
Savaş boyunca olduğu gibi Cuma günü de İran'ın kendi gemileri boğazdan engelsiz geçerken diğer ülkelerin gemileri içeride mahsur kaldı.
Cuma günü boğazı geçen az sayıda gemiden biri, iki milyon varil ham petrol taşıma kapasitesine sahip bir İran süpertankeriydi. Savaştan önce normal bir günde boğazdan 20 milyon varil taşıyan tankerler dahil 140 gemi geçiyordu.
Trump zafer ilan etmiş olsa da savaş, başlangıçta belirlenen hedefleri gerçekleştiremedi: İran'ın komşularına saldırma kapasitesini yok etmek, nükleer programını ortadan kaldırmak ve halkının hükümeti devirmesini kolaylaştırmak.
İran hâlâ komşu ülkelere ulaşabilecek füze ve insansız hava araçlarına sahip. Ayrıca bomba yapımı için gereken seviyeye yakın düzeyde zenginleştirilmiş 400 kilogramdan fazla uranyum stoku bulunuyor. Birkaç ay önce halk ayaklanmasıyla karşılaşan dini liderler, saldırılara rağmen örgütlü bir muhalefet belirtisi olmadan direnmeyi sürdürdü.
İran'ın görüşme gündemi artık yaptırımların kaldırılması, boğaz üzerindeki egemenliğinin tanınması, transit ücret tahsil etme ve geçiş kontrolü gibi önemli yeni talepleri içeriyor. Bu talepler bölgesel güç dengesinde ciddi bir değişiklik anlamına geliyor.
Savaşın ilk gününde öldürülen babasının yerine geçen yeni Yüce Lider Mücteba Hamaney, göreve başlamasından bu yana kamuoyu önüne çıkmadı. Perşembe günü yayımladığı meydan okuyan bir açıklamada İran'ın tüm savaş hasarları için tazminat talep edeceğini söyledi.
"Ülkemize saldıran suçlu saldırganları kesinlikle cezasız bırakmayacağız" dedi.
ABD ise İran'dan uranyumdan vazgeçmesini, zenginleştirmeyi durdurmasını, füzelerinden vazgeçmesini ve bölgesel müttefiklerine desteğini sona erdirmesini istiyor. Bunlar, Trump'ın savaşı başlatmadan iki gün önce terk ettiği müzakerelerden kalan yıllık talepler.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun Perşembe günü Lübnan ile en kısa sürede barış görüşmeleri başlatma talimatı verdiğini açıklaması, geçen ay Lübnan'ın doğrudan görüşme çağrılarını reddetmesinin ardından önemli bir politika değişikliğine işaret etti.
ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, ABD'nin gelecek hafta bir İsrail-Lübnan görüşmesine ev sahipliği yapacağını doğruladı.
Lübnan nüfusunun yaklaşık beşte biri, İsrail'in geçen ay İran'ı destekleyen Hizbullah'ın peşinden ülkeye girmesiyle evlerini terk etmek zorunda kaldı.
